DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN- Değerli basın mensupları, öncelikle hepinize hoş geldiniz diyorum.
Sözlerime başlamadan evvel, Girne açıklarında dün meydana gelen gemi kazasında hayatını kaybedenlere Allah’tan rahmet diliyorum. Yakınlarına, milletimize ve KKTC halkına taziyelerimi burada sunuyorum.
Kazada yaralanan kardeşlerimize acil şifalar diliyorum. Benzer acıların bir daha yaşanmamasını temenni ediyorum.
Değerli arkadaşlar, bildiğiniz üzere 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke’de Cumhurbaşkanımızın önderliğinde tarihi bir adım attık. Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzaladık. Anlaşma, bölgesel sahiplenme anlayışının bir ürünüdür. Her zaman ifade ettiğimiz gibi, bölgemize dışarıdan getirilmeye çalışılan çözüm arayışları sorunlarımıza deva olmamakta, aksine ağır bedeller ödenmesine sebep olabilmektedir. Bölge ülkelerinin güvenlik, istikrar, refah ve kalıcı barış için ortak hareket etmeleri ve bu yönde attıkları adımlara kurumsal bir nitelik kazandırmaları acil bir ihtiyaç haline gelmiştir. Bu Anlaşma’yla bölgemizde yeni bir güvenlik ve iş birliği mimarisinin tesis edilmesi süreci böylece başlamıştır.
Değerli arkadaşlar, Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamında Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi, malumunuz, tesis edilmişti. Bugün, bu Komite’nin üyeleri olarak üç ülkenin Dışişleri ve Savunma Bakanları ile Genelkurmay Başkanlarından oluşan Komite’nin ilk toplantısına Türkiye olarak ev sahipliği yaptık. Toplantıda, ülkemizi Sayın Milli Savunma Bakanımız ve Sayın Genelkurmay Başkanımızla birlikte temsil ettik. Anlaşma’nın uygulanması sürecinde atacağımız somut adımlara ilişkin kapsamlı görüş alışverişinde bulunduk. Bugün itibarıyla Anlaşma’yla öngörülen kurumsal yapının oluşturulması için çalışmalarımıza da başlamış olduk.
Her şeyden önce İttifakımızın resmi adı üzerinde mutabık kaldık. İttifakımızın resmi adı “Mekke Savunma İttifakı”. Mekke Savunma İttifakı Anlaşması’nda, biliyorsunuz, bir Sekretarya kurulması söz konusuydu. Bu Sekretarya’nın Riyad’da kurulması öngörülmüştü. İlk Genel Sekreter’in de bir Pakistanlı kardeşimizin olması konusunda genel mutabakat kararı alınmıştı. Bugün yaptığımız görüşmelerde bundan sonra atacağımız adımlar… Hangi adımlar, ne zaman, kurumsallaşmaya yönelik atılacak; bunların ön kararları alınmış oldu. Büyük bir uyum içerisinde ve derinlik içerisinde kardeşlerimiz toplantıda görüşlerini ifade ettiler. Ben burada alınan kararların tekrar hayırlı, uğurlu olmasını diliyorum ve İttifak’ın kurumsallaşması için yürütülecek çalışmalara da katkı sunan herkese şimdiden çok teşekkür ediyorum.
Değerli basın mensupları, güvenli, istikrarlı ve müreffeh bir gelecek vizyonuyla imzalanan bu İttifak, savunma temellidir. İttifak, devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı ile iç işlerine müdahale etmeme gibi uluslararası hukuk ilkelerine dayanmaktadır. İttifak’ın herhangi bir devlete karşı olmadığını; aksine, bu temel ilkelere riayet eden bölgemizdeki tüm devletlere açık olduğunu bir kez daha burada vurgulamak istiyoruz. Mekke Savunma İttifakı’nın ortaya koyduğu barışçıl vizyonun, Anlaşma’nın özünde yer alan ilkeleri paylaşan diğer dost ülkelerle beraber ilerletilmesi ortak temennimizdir. Bu vesileyle, İttifak’ın ülkemizin NATO başta olmak üzere diğer ittifak ve anlaşmalardan kaynaklanan yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığını ve bunların da yerini almadığını belirtmek isterim. Bunların tamamlayıcısıdır.
Mekke Savunma İttifakı Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi’nin bugünkü ilk toplantısıyla bölgesel barış, güvenlik ve istikrar için sorumluluk üstlenmeye hazır olduğumuzu gösterdik. Başta Pakistan ve Suudi Arabistan olmak üzere, dost ülkelerle yakın iş birliği ve eş güdümü sağlamaya devam edeceğiz. Hem ilgili kurumlarımıza hem de konuk heyetlere katkılarından ötürü bir kez daha huzurlarınızda ben teşekkür ediyorum.
Sağ olun.
SORU- Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na, Mekke İttifakı’na başka ülkelerin de katılımı olacak mı? Hangi ülkelerin ilgisi mevcut acaba?
Bir de Mısır özelinde katılım konusunda bir girişim oldu mu?
Çok teşekkür ederim.
DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN- Değerli arkadaşlar, İttifakımıza başka ülkelerin katılımı konusu Anlaşma gereği mümkün. Bunun, tabii, şartları, süreçleri, standartları konusunda hem İttifak’a girmek isteyen ülkelerle hem İttifak’taki diğer ülkelerle görüşmelerin yapılması gerekiyor. İttifak’a katılım süreçleriyle ilgili bir yol haritası konusunda da çalışıyoruz. Ama altını çizeyim, İttifak zaten genişlemek için kurulmuş bir İttifak’tır. Ama başlangıç itibarıyla temellerinin çok iyi atılması gerekiyor, kurumsallaşmasının da çok iyi yapılması gerekiyor. Hem Suudi Arabistan hem Pakistan bu konuda bizim gibi çok hassaslar. Biz bir taraftan çok güçlü, kurumsallaşmış, sorunlara sahip çıkabilen, bölgeye gerçek manada istikrar, barış ve refah getiren bir temel atarken, diğer yandan da tabii ki bu İttifak’ın genişlemesi konusunda hemfikiriz. Ama bu bir süreç içerisinde olacak. İttifak’a gelen müttefik, iyi altyapısı olan, kurulmuş, iyi işleyen bir yapıya dahil olmalı. Biz şu anda işin zor kısmı olan kuruluş aşamasını hep beraber bitirmeye çalışıyoruz.
SORU- Efendim, Mekke Savunma İttifakı bölgesel kırılmaların yaşandığı bu son dönemlerde bölgede nasıl bir rol üstlenecek? Ve bölgeye nasıl bir katkıda bulunması bekleniyor?
Teşekkürler.
DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN- Değerli arkadaşlar, biliyorsunuz, bölgemizde sahici manada ittifak ve güven oluşmadığı zaman oluşan güvensizlik ikliminden ortaya çıkan çok fazla problem alanı oldu, özellikle bölgesel güvenlikle ilgili. Bizim bölgemizde ortaya çıkan bölgesel güvenlik sorunları da maalesef küresel etkiye sebep olmakta. Dolayısıyla, bölgesel aktörlerin dışında birdenbire küresel aktörlerin de karıştığı olaylar oluyor. Son 30 yıldır, bakarsanız, birçok olayda bunu görüyorsunuz. Şimdi bunu gidermenin yolu, bölge ülkelerinin bu soruna sahip çıkması. Dolayısıyla, bölgedeki ülkeler bir araya gelip birbirlerinin egemenliklerine, toprak bütünlüklerine ve güvenliklerine saygı duydukları zaman ve bunu da taahhüt altına aldıkları zaman, daha da ileri gidip bunu koruyacak bir yapı kurdukları zaman bölgesel güven ve müttefiklik ilişkileri konusunda bir sıkıntı kalmaz. Bölgedeki sorunların yüzde 85-90’ının an itibarıyla çözülmesi gerekiyor, samimi olarak bu prensiplere taahhüt eden ülke olduğunuz zaman. Çünkü artık ulus devletler çağında yaşıyoruz. Herkesin sınırı belli, herkesin egemenlik alanı belli. Yani bir ülkenin sınırıyla, egemenlik alanıyla bir problemi yoksa, güvenliğiyle de, bunun üzerine bir istikrar, bir refah, bir kalkınma bina edilmemesi için sebep yok. Maalesef uzun yıllar, özellikle ülkemizin Orta Doğu’ya bakan kısmında, Orta Doğu coğrafyasında istikrarsızlığa zemin hazırlayacak birçok sorun alanı oluştu. Türkiye, ortaklarıyla beraber yapıcı bir yaklaşımla, ileri bir vizyonla bölgedeki yaşanmış negatif olaylardan, pozitif olaylardan da büyük ders çıkartarak, ortaya bir vizyon koydu ve bu vizyon neticesinde bu İttifak bugün hayata, inşallah, Cumhurbaşkanımızın öncülüğünde geçiyor.
Şimdi bu İttifak’la beraber biz bölgede giderek daha büyük bir istikrarın oluşacağını göreceğiz ve belirsizlik azalacak arkadaşlar. Aktörlerin tavırları daha belirgin hale gelecek. Belirsizlik azalınca bu istikrar ortamı üzerine daha fazla yatırım yapabileceksiniz, daha fazla kalkınma yapabileceksiniz. Biliyorsunuz, bölgede aslında çok fazla kaynak var, çok fazla imkan var ama istikrar, güven ortamı olmadığı için bölge halkları gereksiz yere bir ton sıkıntı çekmekte. Biz barışın, istikrarın ve refahın anahtarı olarak görüyoruz; niyetimiz de bu yönde. İnşallah amelimiz de bu yönde olacak.
SORU- [SİMULTANE TERCÜME] Sayın Bakan, İsrail’de resmi söylem giderek Türkiye’yi stratejik bir tehdit olarak ifade ediyor. Ankara, İsrail’in bu konudaki faaliyetlerini nasıl değerlendiriyor?
DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN- Değerli arkadaşlar, bir süredir biliyorsunuz, seçim sürecine girdiği andan itibaren Netanyahu hükümetinin, başta Netanyahu olmak üzere, destekçilerinin artan bir şekilde Türkiye’ye yönelik bir söylemi var ve Cumhurbaşkanımızı ve bazı arkadaşlarımızı hedef alan yaklaşımları var. Biz bunu baştan beri takip ediyoruz.
Şimdi birinci olarak şunun altını çizmek gerekiyor: İnsanlığın ve uluslararası toplumun ve güvenliğin ortak düşmanı haline gelmiş Netanyahu, altını çiziyorum, Netanyahu canisi, soykırımcısı, bu noktada ciddiye alınacak bir insan değildir. Netanyahu’nun muhatap olduğu ana kitle uluslararası topluluktur, uluslararası sistemdir, çünkü sadece Türkiye için değil, bütün küresel güvenlik için Netanyahu, onun mantalitesi ve onunla beraber hareket eden soykırımcı kitle bir tehdit oluşturmaktadır. Bunu sadece Türkiye’nin problemiymiş gibi düşünmek büyük bir hata. Dolayısıyla burada uluslararası toplumun şu ana kadar yapmadığı görevi yerine getirip bu caniyi, bu soykırımcıyı durdurması, bu soykırımcının bölgeye, İsrail’e, Yahudi halkına ve bütün dünyaya zarar vermesinin artık önüne geçmek gerekiyor. Yani Filistinli kanı dökmekten, Müslüman kanı dökmekten zevk alan bu caninin artık durdurulması gerekiyor. Bunun durduğu yer İsrail’e de büyük zarar, Filistin’e de zaten zarar, bölgeye de büyük zarar. Konuşmalarına baktığınız zaman Filistin Devleti’nin kurulmasını istemiyor, bölgedeki ülkelerde devam eden işgalden vazgeçilmesini istemiyor; soykırımcı ve işgalci yaklaşımın, bölgesel güvenliği ve uluslararası güvenliği tehlikeye atan yaklaşımın devamını istiyor. Şimdi bu sadece bizim değil, bütün bölgenin ve uluslararası toplumun büyük bir tehdididir. Bu tehditle, bu Netanyahu tehdidiyle bu uluslararası sistem savaşmalıdır arkadaşlar, benim mesajım bu.
SORU- Sayın Fidan, benim sorum Rusya-Ukrayna savaşının sonucunda Karadeniz’de yaşanan seyrüsefer emniyetinin gördüğü zafiyetle alakalı olacak. Son dönemde taraflar Karadeniz’deki ticari gemileri doğrudan yoğun bir şekilde hedef almaya başladılar. Hatta bununla ilgili olarak Ukrayna’nın Ankara Büyükelçisi iki gün önce Bakanlığa çağrılmıştı. Sizin de Karadeniz’de bir moratoryum ilan edilmesiyle ilgili üç hafta önce kadar bir çağrınız vardı. Bu konuda taraflarla doğrudan bir iletişim halinde misiniz? Acaba Karadeniz’de, 2022’de olduğu gibi yine Türkiye’nin arabuluculuğunda bir anlaşmaya varılmasını görebilecek miyiz? Teşekkürler.
DIŞİŞLERİ BAKANI HAKAN FİDAN- Değerli arkadaşlar, bu gerçekten büyük bir sorun olmaya devam ediyor. Sadece Karadeniz güvenliği için değil, artık global gıda güvenliği için de büyük sorun oluyor. Biliyorsunuz Rusya’dan ve Ukrayna’dan gelmesi gereken tahıl ürünleri dünya marketlerine gidemediği için bize birçok ülkeden bu konuda gerçekten müracaat geliyor şu anda, Türkiye olarak bir şey yapabiliyorsanız lütfen yapın diye. Bizim hazırladığımız bir çalışma var. Her iki tarafla da temas halindeyiz bu çalışma üzerinden. Geçmişte yaptığımız gibi, inşallah gerekli şartların oluşması durumunda, özellikle Tahıl Anlaşması’na benzer bir anlaşmayı daha yapmak için çalışıyoruz.
Burada tabii ki, şu anda devam eden savaşta, tarafların giderek yöntem geliştirmeleri, hedef geliştirmeleri, artık neredeyse hedef alınmayan hiçbir yer kalmaması savaşı bir yıpratma savaşından yok etme savaşına dönüştürmüş durumda. Bunun da tabii engellenmesi gerekiyor. Hem tarafların birbirine artık daha fazla yok edici zarar vermesinin, hem de bölgeye olan zararın önüne geçmek gerekiyor. Bu noktadaki çalışmalarımız devam ediyor arkadaşlar.
Peki, teşekkür ediyorum arkadaşlar, sağ olun.
* Interpress deşifresidir.