Türkiye'nin Çok Taraflı Ulaştırma Politikası

Türkiye, kıtalar ve bölgeler arası konumu çerçevesinde bölgesel ulaştırma koridorlarının geliştirilmesine yönelik birçok girişime destek vermektedir.

Bu bağlamda, Türkiye’nin merkezinde olduğu bölgeler arasında ve ötesinde, ticari, ekonomik ve yatırım ilişkilerinin yanısıra siyasi ve kültürel ilişkilerin de geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

A. Orta Koridor Girişimi

Türkiye’den başlayarak Gürcistan’dan Azerbaycan’a, buradan da Hazar Denizi’ni aşarak Türkmenistan ve Kazakistan’ı takiben diğer Orta Asya Cumhuriyetleri, Afganistan, Pakistan ve ÇHC’ye ulaşan Orta Koridor, tarihi İpek Yolu’nun canlandırılması projesinin en önemli bileşenlerinden birini oluşturmaktadır. Orta Koridor ülkemizden başlayarak, demiryolu ile sırasıyla Gürcistan, Azerbaycan (Hazar Denizi’nden feribot ile), Türkmenistan, Kazakistan ve ÇHC’ye uzanmaktadır. Bu sayede Bakü, Aktau ve Türkmenbaşı limanları denizyolu taşımacılığında kullanılmaktadır. Bu limanlara, Alat (Azerbaycan) ve Kuryk (Kazakistan) limanlarının da eklenmesi öngörülmektedir.

Orta Koridor kapsamında yürütülmekte olan işbirliği çerçevesinde,Türk Konseyi üye ülkeleri Ulaştırma Bakanları arasında bir “Ortak İşbirliği Protokolü” imzalanmıştır. Ayrıca, ülkeler arasında ulaştırma alanında çıkabilecek sorunlara pratik çözümler getirmesi öngörülen Bakan Yardımcıları düzeyinde bir “Koordinasyon Kurulu” ihdas edilmiştir. İlaveten, Bakü, Aktau ve Samsun Limanları arasında Kardeş Liman ilişkisi tesis eden bir Mutabakat Muhtırası tesis edilmiştir. Türk Konseyi çatısı altında ayrıca, üye ülkeler arasında “Uluslararası Kombine Yük Taşımacılığı Anlaşması” taslağı üzerinde müzakereler sürdürülmektedir.

Hazar Geçişli ulaştırma seçeneklerinin etkin hale getirilmesi yolunda bir diğer önemli çaba, Kazakistan, Azerbaycan ve Gürcistan arasında 7 Kasım 2013 tarihinde imzalanan “Trans-Hazar Uluslararası Ulaştırma Hattının Geliştirilmesi için Koordinasyon Komitesi İhdası” başlıklı anlaşmadır. Anlaşmanın temel amacı anılan ülkeler arasında demiryolu modu ile gerçekleştirilen ticareti Hazar üzerine kaydırmaktır.

Bu meyanda, Bakü-Tiflis-Kars (BTK) Demiryolu Projesi’nin 2017 yılı içinde (resmi açılış 30 Ekim 2017) faaliyete geçmesiyle Orta Koridor’un önemli bir ayağı tamamlanmıştır.

Başlangıçta 1 milyon yolcu ve 6,5 milyon ton yük taşınmasının öngörülen BTK Demiryolları’nın Çin ile Avrupa arasındaki kesintisiz ticaretin tesisinde yeni bir perspektif sunacağı değerlendirilmekte olup, 2034 Yılında ise; 3 milyon yolcu, 17 milyon ton yük taşıma kapasitesine ulaşacağı tahmin edilmektedir.

Orta Koridor rotası aktif kullanıldığı takdirde, halen yıllık 600 milyar ABD Doları tutarında olan Avrupa-Çin ticaret trafiğinden Orta Asya ülkeleri ekonomik fırsatlar elde edilebilecektir. Özellikle Türkmenistan, Kazakistan ve Azerbaycan limanlarında lojistik merkezler ve serbest ticaret sahaları kurulması, Trans-Hazar işbirliğinin gelişmesine ve derinleşmesine katkı sağlayacaktır.

Ayrıca, Orta Koridor geçişlerinden birini oluşturan ve ilgili Anlaşması 15 Kasım 2017 tarihinde imzalanan Türkiye-Gürcistan-Azerbaycan-Türkmenistan-Afganistan Transit, Ticaret ve Taşımacılık Güzergahı Projesi (Lapis Lazuli) , denize çıkışı olmayan Afganistan için büyük önem taşımakta olup, ayrıca bölgesel entegrasyon ve bağlantısallığın geliştirilmesine, ekonominin çeşitlendirilip büyümesine ve bölgesel istikrar ve refahın tesisine yönelik çalışmalarımızın somut bir neticesini teşkil etmektedir.

Ülkemiz, tarihi İpek Yolu’nun yeniden canlandırılmasına yönelik olarak çeşitli projeler geliştirmektedir. Bu çerçevede, ülkemizi Orta Asya üzerinden Çin’e bağlaması hedeflenen “Orta Koridor” bağlamında gümrüklerarası işbirliğine yönelik “Kervansaray Projesi”, Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayan “Marmaray”, 26 Ağustos 2016 tarihinde hizmete sokulan “Üçüncü Köprü”, 20 Aralık 2016 tarihinde hizmete giren “Avrasya Tüp Geçit Projesi ile “Üçüncü Havalimanı”, “3 Katlı Tüp Geçit Projesi”, “Filyos (Zonguldak), Çandarlı (İzmir) ve Mersin Limanları inşası” ve yine Asya ve Avrupa’yı birbirine bağlayacak olan “Edirne – Kars Hızlı Tren ve Bağlantıları Demiryolu Projesi” ne yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

Bakü-Tiflis-Kars demiryolunun devamı olarak nitelendirdiğimiz 4.750 km’lik 15 alt proje bileşeni olan Edirne-Kars Hızlı Tren ve Bağlantıları Demiryolu Projesi, aynı zamanda, tarihi İpek Yolunu canlandırabilecek tamamlayıcı bir unsur olarak Asya ve Avrupa için de kritik öneme sahiptir.

B. “Kuşak ve Yol” Girişimi

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Xi Jinping, 2013 yılı Eylül ayında Orta Asya ziyaret turu kapsamında Kazakistan’da bir üniversitede yaptığı konuşmada, “İpek Yolu Ekonomik Kuşağı” ve 2013 yılı Ekim ayında Endonezya’nın başkenti Cakarta’da Parlamento’ya hitabı sırasında “21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu” nun (Kuşak ve Yol) inşası fikirlerini ortaya koymuştur. Yeni İpek Yolu olarak da adlandırılan ve Asya ile Avrupa ve Afrika’yı birbirine bağlayacak olan sözkonusu girişimle, beş alanda ( Altyapı, Ticaret, Politika, Finans ve Halklararası) bağlantısallığın tesis edilmesi hedeflenmektedir.

Türkiye’nin ulaştırma koridorları vizyonuyla koşut hedeflere sahip olan bu girişim, ülkemiz tarafından desteklenmekte olup, uzun vadeli kalkınma ve altyapı iyileştirme stratejimiz çerçevesinde halihazırda gerçekleştirilen ya da yürütülmekte olan çeşitli büyük ölçekli altyapı projeleri de Kuşak ve Yol Girişimiyle sinerji yaratmaktadır.

Bu bağlamda, Çin'in "Kuşak ve Yol" girişimini ülkemizin "Orta Koridor" projesi ile uyumlaştırmak amacıyla Çin tarafı ile "Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Çin Halk Cumhuriyeti Hükümeti Arasında İpek Yolu Ekonomik Kuşağı ve 21. Yüzyıl Deniz İpek Yolu ile Orta Koridor Girişiminin Uyumlaştırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası", G20 Liderler Zirvesi vesilesiyle 14 Kasım 2015 tarihinde Antalya’da imzalanmıştır.

Çin Halk Cumhuriyeti Devlet Başkanı Xi Jinping’in evsahipliğinde, Sayın Cumhurbaşkanımızın katılımlarıyla, 14-15 Mayıs 2017 tarihlerinde Pekin’de düzenlenen “Uluslararası İşbirliği için Kuşak ve Yol Forumu”nda Liderler Yuvarlak Masa Toplantısı sonrasında kabul edilen Ortak Bildiri metninde de hem Orta Koridor girişimimiz, hem de Türkiye, Azerbaycan, Gürcistan, Kazakistan ve Kırgızistan arasında gümrükler arası işbirliğini konu alan Kervansaray Projemiz yer almıştır.