Türkiye - Somali Siyasi İlişkileri

Türkiye-Somali ilişkileri Osmanlı İmparatorluğu dönemine uzanan bir geçmişe sahiptir. Somali’de 1979 yılında açılan, ancak yaşanan iç savaş sebebiyle 1991 yılında kapatılan Mogadişu Büyükelçiliğimiz 1 Kasım 2011 tarihinde yeniden açılmıştır. 1 Haziran 2014 tarihinde ise Somaliland’da Hargeysa Başkonsolosluğumuz faaliyete geçmiştir.

Büyükelçiliğimizin 1991’de kapatılmış olmasına rağmen ülkemiz Somali’de yaşananlara kayıtsız kalmamış, imkanlar dahilinde Somali’de barış ve istikrarın sağlanmasına katkıda bulunmaya çalışmıştır. 2011’de yaşanan büyük kuraklık felaketine uluslararası toplumun dikkatini çekmek ve Somali halkı ile dayanışmamızı göstermek amacıyla Sayın Cumhurbaşkanımızın, Başbakan olduğu dönemde, 19 Ağustos 2011 tarihinde gerçekleştirdiği ziyaret ülkenin uluslararası izolasyonunun kalkmasına vesile olmuştur. Ziyaretin ardından TİKA, Kızılay ve sivil toplum kuruluşlarımızın katkılarıyla ülkemizin en büyük yurt dışı operasyonuna başlanmış ve o tarihten bu yana insani yardım ve kalkınma alanında Somali’ye yaklaşık 400 milyon ABD Doları yardım yapılmıştır. Eğitim, sağlık, ulaştırma ve güvenlik alanlarına yayılmış olan yardımlarımız, kurumsal sistemin bulunmadığı ve her türlü altyapı desteğine ihtiyacı olan Somali’nin yeniden inşa sürecine büyük katkı sağlamaktadır.

Somali’nin kalkınması ve yeniden yapılanmasına önem veren ülkemiz, bu amaçla 21-23 Mayıs 2010 tarihlerinde İstanbul Somali Konferansı’na ev sahipliği yapmıştır. BM himayesinde organize edilen Konferansa, Somali ICG üyeleri başta olmak üzere çok sayıda ülke ve uluslararası kuruluşun üst düzeyde katılımı sağlanmıştır.

Sözkonusu süreç kapsamında, altıncı Yüksek Düzeyli Ortaklık Forumu (HLPF) Toplantısı 23-24 Şubat 2016 tarihlerinde Sayın Cumhurbaşkanımız, Somali Devlet Başkanı ve BM Genel Sekreteri Vekilinin eşbaşkanlığında Bakanlar düzeyinde İstanbul’da düzenlenmiştir. 46 ülke ve 11 uluslararası kuruluştan üst düzey katılım sağlanan Forum’da New Deal’ın son senesi olan 2016 yılında Somali’nin geleceği açısından atılabilecek adımlar ele alınmıştır.

Ülkemiz, 1991 yılında tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan eden Somaliland bölgesel yönetimi ile Federal Hükümet arasındaki görüşmelerde 2013 yılından beri kolaylaştırıcı rol üstlenmiştir. Tarafların talebi ve onayıyla süreçteki rolümüz kolaylaştırıcılıktan arabuluculuğa dönüştürülmüştür.

Sayın Cumhurbaşkanımız, 2015 ve 2016 yıllarında Somali’yi iki kez daha ziyaret etmişlerdir. 3 Haziran 2016 tarihindeki ziyarette, Türkiye’nin en büyük dış misyonu olan Mogadişu Büyükelçilik Külliyesinin açılışı yapılmıştır.

Somali Cumhurbaşkanı Muhammed (Farmajo) 26 Nisan 2017 tarihinde ülkemize bir devlet ziyareti gerçekleştirmiş, ayrıca, 27 Nisan 2017 tarihinde Antalya’da düzenlenen Türkiye-Afrika Tarım Bakanları Konferansı ve Tarım İş Forumuna iştirak etmiştir.

Somali ile ikili ticaret hacmimiz 2016 yılında 118 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Mogadişu Uluslararası Havalimanı’nın işletmesi 15 Eylül 2013 tarihinde Favori LLC firması, Mogadişu Limanı’nın işletmesi ise 1 Ekim 2014 tarihi itibariyle Albayrak AŞ tarafından devralınmıştır.

Bu şirketlerin yatırımlarının toplam değeri 100 milyon ABD Dolarına ulaşmıştır. Ayrıca, Somali’de TİKA’dan ihale alan En-Ez firması yol yapım çalışmasını, Yankı İnşaat ise Hemşirelik Okulu inşaatını tamamlamıştır. En-Ez firması ayrıca Mogadişu’da bir beton fabrikası işletmektedir. PGM isimli Türk şirketi, 28 Nisan 2015 tarihinde imzalanan anlaşmayla Somali ihracat ve ithalat mallarının kalite kontrolünü üstlenmiştir. Bunların yanı sıra, Somalili ortakları aracılığıyla inşaat ve mobilya sektöründe faaliyet gösteren vatandaşlarımız bulunmaktadır.

Türkiye, Somali’ye en çok ikili yardım yapan ülkedir. Ağustos 2011’den beri yapılan insani ve kalkınma yardımları yarım milyar ABD Dolarını geçmiştir. 2016 ve 2017 yıllarında ülkede yaşanan kuraklık nedeniyle, Kızılay ve TİKA tarafından Somali’ye acil insani yardım ulaştırılmıştır. Ayrıca, Somali’de faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarımız ve THY’de kuraklıkla mücadele bağlamında destek vermeyi sürdürmektedirler.

1992 yılından bugüne kadar, 750 Somali vatandaşı Hükümet Burslarından yararlanarak ülkemizde yükseköğrenim görmüştür. Bu bağlamda, 2016-2017 akademik yılı için 118 Somali vatandaşına tarafımızca çeşitli alanlarda burslar tahsis edilmiştir.