#

Medeniyetler İttifakı Girişimi

I. Girişimin hedefi

Medeniyetler İttifakı (Mİ), İspanya Başbakanı Zapatero’nun teklifi üzerine, o dönemde Başbakanlık görevini deruhte etmekte olan Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan ile Zapatero tarafından 2005 yılında başlatılmış ve bilahare Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından da benimsenerek bir BM girişimi halini almıştır. Müslüman ülkeler ile Batılı toplumlar arasında görülen karşılıklı şüphe, korku ve kutuplaşma ortamı, çeşitli aşırı unsurlarca istismar edilmektedir. İttifak, uluslararası istikrarı tehdit edebilecek dereceye yaklaşan bu durumun daha da kötüleşmesini ancak kapsamlı bir koalisyonun önleyebileceği anlayışından hareketle, kültürler arasında karşılıklı saygı yoluyla bu eğilime karşı koymayı amaçlamaktadır. Girişim, tüm toplumların kalkınma, güvenlik, çevre ve refah konularında birbirlerine bağımlı oldukları hususunu esas almakta ve öncelikle önyargı, yanlış algılama ve kutuplaşmayla başa çıkmak amacıyla ortak siyasi bir irade oluşturmayı amaçlamaktadır. Başlatıldığı günden bu yana artan bir görünürlük kazanan girişim, bugün kültürler ve dinler arası diyalog bağlamında öndegelen bir proje konumuna ulaşmıştır.

II. Dostlar Grubu

Girişim bağlamında BM çatısı altında kurulmuş olan Dostlar Grubu’nun ülke ve uluslararası kuruluşlardan oluşan üye sayısı 141’e yükselmiştir.

III. Medeniyetler İttifakı Yazmanlığı, Uygulama Süreci ve Yüksek Temsilci

Girişime dair eşgüdümü sağlamak ve İttifakın idari işlerini yürütmek üzere BM bünyesinde New York’ta bir Yazmanlık ihdas edilmiştir. Yazmanlık, uluslararası planda İttifakın tanıtımını yapmakta ve medya, gençlik ve eğitim gibi alanlarda somut projeler yürütmektedir. Ülkemizin de önerisi üzerine, Yüksek Temsilci görevine ilk olarak 26 Nisan 2007 tarihinde eski Portekiz Cumhurbaşkanı Jorge Sampaio, BM Genel Sekreteri tarafından atanmıştır. Bilahare Medeniyetler İttifakı Yazmanlığı tarafından hazırlanan bir uygulama planı 14 Haziran 2007 tarihinde BM Genel Sekreterine sunulmuştur.

Yüksek Temsilcilik görevini 2013 yılı Ocak ayından bu yana, BM 66’ncı Genel Kurul Başkanlığı görevinde de bulunmuş olan Nassir Abdulaziz Al-Nasser (Katar) yürütmektedir.

IV. BM Genel Kurulu kararı

Mİ’ye ilişkin 96 ülkenin eş-sunucu olduğu ilk karar tasarısı 10 Kasım 2009 tarihinde BM Genel Kurulunda oydaşma ile kabul edilmiş olup, bu gelişme Mİ çalışmalarının uluslararası toplum tarafından takdir edilerek onaylandığını ve yürüttüğü projelerin desteklendiğini de ortaya koymuştur.

Yeni bir karar tasarısı konusunda çalışmalar başlatılmış olup, 2015 yılı başında karar tasarısının Genel Kurul’a sunulması planlanmaktadır.

V. Medeniyetler İttifakı Yıllık Forumları

Medeniyetler İttifakı Madrid Forumu

Mİ Birinci Yıllık Forumu Madrid’de 15-16 Ocak 2008 tarihlerinde düzenlenmiştir. Foruma o tarihte Başbakanlık görevini yürüten Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, Dışişleri Bakanlığı görevini yürüten Başbakan Yardımcısı Sayın Ali Babacan ve dönemin Devlet Bakanı Sayın Mehmet Aydın’ın da yer aldıkları geniş bir heyetle iştirak edilmiştir. Madrid Forumu, Mİ’nin uluslararası düzleme açıldığı ilk toplantı olması bakımından önem taşımıştır.

İstanbul Forumu

Mİ İkinci Forumu 6-7 Nisan 2009 tarihlerinde İstanbul’da düzenlenmiştir. Foruma, beş Devlet ve Hükümet Başkanı, bir Meclis Başkanı, 25 Dışişleri Bakanı, 10 diğer Bakan ve 12 uluslararası kuruluşun en üst düzey yetkilisi katılmıştır. Mİ’nin kültürlerarası diyalog alanındaki başlıca uluslararası girişim olma niteliği İstanbul Forumu sırasında bir kez daha teyit edilmiştir. İstanbul Forumu ile birlikte İttifakın kurumsallaşma sürecini tamamladığını ve artık olgunlaşma aşamasına gelerek uygulamaya yönelik adımlar atması hususunda mutabık kalındığını söylemek mümkündür. İstanbul Forumu, kültürlerarası diyalog çabalarında Türkiye'nin öncü rolünün ve vazgeçilmezliğinin pekiştirilmesinin yanısıra, ülkemizin tanıtımı ve görünürlüğümüzün artırılması bakımından da yararlı olmuştur.

Rio Forumu

İttifakın Üçüncü Forumu 28-29 Mayıs 2010 tarihlerinde Brezilya’nın Rio de Janeiro şehrinde düzenlenmiştir. O tarihte Başbakanlık görevini yürüten Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan, Dışişleri Bakanlığı görevini yürüten Başbakanımız Sayın Ahmet Davutoğlu ve dönemin Devlet Bakanı Sayın Mehmet Aydın’ın iştirak ettikleri toplantı İttifak’ın çalışmalarına özellikle Amerika kıtasında ivme verilmesine katkı sağlamış ve Medeniyetler İttifakının küresel konumunu pekiştirmiştir.

Doha Forumu

Mİ Dördüncü Forumu 11-13 Aralık 2011 tarihlerinde Doha’da düzenlenmiştir. Ülkemiz dönemin Başbakan Yardımcısı Sayın Beşir Atalay başkanlığındaki bir heyet tarafından temsil edilmiştir. Forum, İttifak’ın amaçları ile Bin Yıl Kalkınma Hedefleri arasında bir sinerji tesisini sağlamıştır.

İstanbul İştirakçiler Forumu

İttifak’ın mali alanda yaşadığı sıkıntılara kalıcı bir çözüm getirmek isteyen Yüksek Temsilci Sampaio, bu amaçla bir mali takviye mekanizması geliştirmiştir. Anılan mekanizma kapsamında ilk taahhüt toplantısı 31 Mayıs-1 Haziran 2012 tarihlerinde ülkemizde düzenlenmiştir.

Küresel mali krizin etkilerinin devam ettiği bir ortamda BM 66. Genel Kurul Başkanı Nassir Abdulaziz Al-Nasser ile BM Genel Sekreteri Ban Ki-Moon’un yanısıra Mİ Dostlar Grubu üyelerinden 70 ülke ve 20 uluslararası kuruluşun temsilcilerinin katıldığı İstanbul İştirakçiler Forumu’nda İttifak için yüksek meblağda taahhüt sağlanması, Mİ’nin dünya kamuoyundaki itibar ve önemini pekiştirmiş; aynı zamanda, ülkemizin uluslar, kültürler ve medeniyetler arası diyalog, uyum ve işbirliği alanındaki öncü rolünü teyit etmiştir.

Viyana Forumu

Mİ Beşinci Forumu, “Çeşitlilik ve Diyalog İçinde Sorumlu Liderlik” başlığıyla 27-28 Şubat 2013 tarihlerinde Viyana’da düzenlenmiştir. Ülkemiz Forum’a o tarihte Başbakanlık görevini yürüten Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında, dönemin Başbakan Yardımcısı Sayın Beşir Atalay’ın yanısıra AB Bakanı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı ve Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı’nın da yer aldığı geniş bir heyetle katılım sağlamıştır.

Viyana Forumu kapsamında düzenlenen oturumlarda, çoğulculuk ve diyalog içinde bir arada yaşama kültürünün güçlendirilmesi bakımından siyasetçilerin yanısıra sivil topluma, dini topluluklara, medyaya, akademik çevrelere ve gençliğe düşen farklı roller vurgulanmıştır. Viyana Forumu, Jorge Sampaio’dan görevi devralan yeni Yüksek Temsilci Nassir Abdülaziz Al-Nasser’in katıldığı ilk forum olmuştur.

Bali Forumu

Medeniyetler İttifakı’nın Altıncı Forumu 29-30 Ağustos 2014 tarihlerinde Endonezya’nın ev sahipliğinde Bali’de yapılmıştır. Foruma ülkemizi temsilen Bakan Yardımcımız Büyükelçi Naci Koru başkanlığında bir heyetle katılım sağlanmıştır.

“Farklılıkta Birlik” başlığı altında “Ortak ve Paylaşılan Değerler İçin Farklılığı Kutlamak” teması çerçevesinde hazırlanan Altıncı Nihai Bildiri’nin kabul edildiği forum marjında yapılan İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Odak Noktaları toplantısında İİT ve Medeniyetler İttifakı arasında eşgüdüm halinde çalışılması gerektiği karara bağlanmıştır.

Gelecek Forum

İttifak’ın Yedinci Küresel Forumu, Azerbaycan’ın teklif ve daveti üzerine 2016 yılında Azerbaycan’da gerçekleştirilecektir.

VI. Bölgesel Stratejiler

Güneydoğu Avrupa Bölgesel Stratejisi

2009 yılında yapılan İstanbul Forumunda, İttifak’ın önümüzdeki dönemde bölgesel stratejiler oluşturulmasına ağırlık vermesi kararlaştırılmıştır. Bu çerçevede hazırlanan Güneydoğu Avrupa’da kültürlerarası diyalogun güçlendirilmesine yönelik bölgesel strateji 14 Aralık 2009 tarihinde Saraybosna’da düzenlenen Bakanlar Toplantısında kabul edilmiştir. Bölgesel Strateji tahtında çok sayıda proje geliştirilmişse de, mali kaynak yetersizliği nedeniyle bunların çok azı uygulamaya geçirilebilmiştir.

Akdeniz Bölgesel Stratejisi

15-16 Temmuz 2010 tarihlerinde İskenderiye’de düzenlenen teknik nitelikli hazırlık toplantısında Akdeniz Bölgesel Stratejisinin taslak metni üzerinde uzlaşıya varılmıştır. Bunu takiben, 25-27 Ekim 2010 tarihlerinde Berlin’de gerçekleştirilen Yıllık Odak Noktaları Toplantısı’nda Akdeniz Bölgesel Stratejisi tahtındaki Eylem Planı taslağına da son şekli verilmiştir. Mİ Akdeniz Bölgesel Stratejisi ve buna bağlı Eylem Planı, dönemin Devlet Bakanı Sayın Mehmet Aydın’ın da katılımıyla 8-9 Kasım 2010’da Malta’da tertiplenen Dışişleri Bakanları Toplantısında kabul edilmiştir.

Latin Amerika Bölgesel Stratejisi

2010 yılındaki Rio Forumu, İttifak’ın mevcudiyetini Batı Yarımküresinde de güçlü bir şekilde hissettirmesine vesile teşkil etmiş, Forum’a yakın tarihlerde çok sayıda Latin Amerika ülkesi Dostlar Grubu’na üye olmuştur. Rio Forumu, aynı zamanda, Latin Amerika için bir Bölgesel Strateji geliştirilmesi fikrinin ortaya atılmasına da vesile teşkil etmiştir. Sözkonusu stratejiye ilişkin çalışmalar, 9-10 Aralık 2010 tarihlerinde Lima’da yapılan Odak Noktaları toplantısıyla başlatılmış; 28-29 Mart 2011 tarihlerinde yine Lima’da yapılan ikinci toplantı sonrasında Latin Amerika Bölgesel Stratejisi, Şubat 2013’teki Viyana Forumu kapsamındaki Mİ Dostlar Grubu Bakanlar Toplantısı’nda kabul edilmiştir.

VII. Ulusal Planlar

Uygulama sürecinde, Dostlar Grubuna üye ülkelerin, İttifakın hedeflerinin hayata geçirilmesine ve kültürler arası diyalogun geliştirilmesine yönelik somut projeler içeren birer Ulusal Plan hazırlamaları hedeflenmektedir.

Bu çerçevede, ülkemiz tarafından atılmakta olan adımları içeren İkinci Ulusal Planımız, 2013 yılı başında açıklanmıştır.

Ülkemizin Ulusal Planı’na, ayrıca şimdiye kadar ülkemiz ve İspanya’nın yanısıra Ulusal Planlarını kabul etmiş olan diğer ülkelerin listesine Medeniyetler İttifakı’nın özgün internet sitesinden (www.unaoc.org) erişilmesi mümkündür.