Güney Afrika'nın Siyasi Görünümü

Güney Afrika Cumhuriyeti (GAC) demokratik değerlere dayanan anayasal düzeni ve gelişmiş ekonomisiyle günümüzde Afrika kıtasındaki en güçlü ve istikrarlı ülke konumundadır.

Başkanlık sistemine dayanan parlamenter demokrasiyle yönetilen GAC'da ilk serbest ve demokratik seçimler 1994 yılında yapılmış, ırkçı beyaz rejime karşı mücadelenin bayraktarlığını yapan ANC (African National Congress) seçimlerden büyük başarıyla çıkmıştır. ANC, 1999, 2004 ve 2009 yıllarında düzenlenen seçimleri tek başına hükümet kurabilecek çoğunlukla kazanmıştır. Nisan 2009'da yapılan seçimlerde oyların yüzde 65'ini alarak beş yıllığına yeniden iktidara gelen ANC Hükümeti, Cumhurbaşkanı Jacob Zuma'nın Mayıs 2009'da yemin etmesiyle göreve başlamıştır.

Cumhurbaşkanı Zuma Aralık 2012’de Mangaung’ta düzenlenen ANC’nin 53.Ulusal Kongresi sırasında yeniden parti başkanlığına seçilmiştir. 7 Mayıs 2014’te düzenlenen genel seçimlerin resmi sonuçlarına göre ANC oyların yüzde 62.15’ini alarak seçimlerden birinci parti olarak çıkmıştır. Gelecek seçimler 2019 yılında yapılacaktır.

GAC’da 3 Ağustos 2016 yerel seçimlerinde iktidar partisi ANC’nin Pretorya Belediye Başkanlığı için Thoko Didiza’yı aday göstermesine tepki olarak 20 Haziran 2016 tarihlerinde başlayan gösteriler şiddet olaylarına dönüşmüştür. Beş kişinin hayatını kaybettiği olaylarda göstericiler, yabancılara ait küçük işletmeleri ve alışveriş merkezlerini yağmalamış, çok sayıda kamu binasına zarar vermiştir.
 
Bahsekonu yerel seçimlerde iktidar partisi ANC, yaklaşık %54'lük oy oranıyla birinci parti olmakla birlikte, Johannesburg, Pretorya ve Nelson Mandela Bay gibi büyük merkezlerde belediye başkanını belirleme imkânını kaybetmiştir. Ana muhalefet partisi DA (Democratic Alliance) ise, oy oranını genel olarak %30 bandına yaklaştırarak büyük başarı elde etmiştir.

Cape Town’da yerleşik Parlamento, Hükümeti denetleme görevini, Anayasanın çizdiği sınırlar içinde yapmaktadır.

Şubat 1997’de yürürlüğe giren GAC Anayasasında temel hak ve özgürlükler teminat altına alınmıştır. Yargı ve basın bağımsızdır.

Devlet Başkanı Hükümet üyelerini atadığı gibi, aynı zamanda iktidardaki ANC’nin (African National Congress) Genel Başkanı olması nedeniyle, Parlamentodaki milletvekillerinin büyük kısmının oylarını yönlendirebilmektedir.

Parlamento, Ulusal Meclis (National Assembly) ve Ulusal Eyaletler Konseyinden (National Council of Provinces) oluşmaktadır.

Ulusal Meclis üyeleri nispi temsil sistemine göre beş yılda bir yapılan genel seçimlerle belirlenmektedir. Son olarak 7 Mayıs 2014 tarihinde yapılan genel seçimler sonrasında göreve gelen Ulusal Meclis’te milletvekili sayısı 400’dür. Meclis üyeleri, parti listelerindeki sıraya göre nispi temsil sistemi ile seçildiklerinden, mensup oldukları parti yönetiminin tam kontrolündedirler.

Parlamentonun diğer kanadı olan Ulusal Eyaletler Konseyi (National Council of Provinces) dokuz eyaletin her birinin Eyalet Meclisi tarafından seçilen 10’ar kişilik heyetlerden olmak üzere, toplam 90 temsilciden oluşmaktadır.