Türkiye - Zambiya İlişkileri

24 Ekim 1964’te bağımsızlığını ilan eden Zambiya’ya 30 Mart 1968’de açılan Nairobi Büyükelçiliğimiz akredite edilmiştir. 1994’de Pretorya Büyükelçiliğimizin açılmasının ardından, bu tarihten 2011’e kadar anılan Büyükelçiliğimiz Zambiya’ya akredite olmuştur.

Türkiye-Zambiya ilişkileri 2011’de Lusaka Büyükelçiliğimizin, 2013’te Zambiya’nın Ankara Büyükelçiliğinin açılmasıyla ivme kazanmıştır. Büyükelçiliğimiz Malavi’ye ve merkezi Lusaka’da bulunan Doğu ve Güney Afrika Ortak Pazarına (COMESA) akreditedir.

Cumhurbaşkanı Edgar Chagwa Lungu Sayın Cumhurbaşkanımızın göreve başlama törenine katılmak üzere 8-10 Temmuz 2018 tarihlerinde ülkemizi ziyaret etmiştir. Dışişleri Bakanı Joseph Malanji ise, Cumhurbaşkanı Lungu’nun ziyaretinin hazırlıkları ve Lungu’ya refakaten 4-10 Temmuz 2018 tarihlerinde ülkemize ziyarette bulunmuştur.

Sayın Cumhurbaşkanımız, 28 Temmuz 2018 tarihinde Zambiya’ya resmi bir ziyaret gerçekleştirmişlerdir. Ülkemizden Zambiya’ya Cumhurbaşkanı düzeyinde yapılan bu ilk ziyaret vesilesiyle çeşitli alanlarda 12 anlaşma imzalanmıştır. Sayın Cumhurbaşkanımız ziyaret sırasında, Aralık 2018’de THY’nın Lusaka’ya doğrudan seferlerinin başlatılacağını açıklamışlardır. Bu çerçevede, ilk sefer 14 Aralık 2018 günü düzenlenmiştir. Ziyaret sırasında, ayrıca, DEİK tarafından Ticaret Bakanlarının başkanlığında, Türk ve Zambiyalı işadamlarının ve ilgili kuruluş temsilcilerinin katılımıyla yuvarlak masa toplantısı yapılmıştır.

Ülkemiz ile Zambiya Dışişleri Bakanlıkları arasındaki Siyasi İstişarelerin ikincisi 10 Eylül 2018 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilmiştir.

İki ülke, işbirliği ilişkilerini geliştirmek üzere tarım, turizm, sağlık, altyapı/konut gibi alanlarda teknik düzeyde yakın çalışmalar yürütmektedir. Türkiye Zambiya’nın kalkınma gündemine ülkenin 7. Ulusal Kalkınma Planına (2017-2021) uygun çerçevede kapasite geliştirme ve kurumsal yapılandırma kapsamında katkı sunmaktadır.

Türkiye ile Zambiya arasında 2019 yılı ticaret hacmi 23,7 milyon Dolar düzeyinde olmuştur. Ülkemiz Zambiya’ya 17,8 milyon Dolarlık ihracat yaparken, Zambiya’dan 5,9 milyon Dolarlık ithalat gerçekleştirmiştir. Ülkemiz, 2002’den 2011’e kadar net ithalatçı konumunda iken, 2012-2016 arasında net ihracatçı konumuna yükselmiştir.

Türk firmalarının Zambiya’dan ithal ettiği ürünlerin başında bakır ve bakırdan eşya gelmektedir. İthalatımızın yaklaşık %75’i bakır cevherine dayandığından bakır fiyatındaki küresel dalgalanmalar ikili net ticaretimiz üzerinde belirleyici rol oynamaktadır. Bakır cevherine bağlı olarak ithalatımızda öne çıkan ürünler kobalt matları ve diğer ara ürünleri, işlenmemiş kobalt tozları, rafine bakır-katotlar ve katot parçaları, rafine edilmiş bakırdan tel ve ferro-manganezdir.

Türk firmalarının Zambiya’ya ihraç ettiği başlıca ürünler ise, makine ve cihazlar, aletler ve parçaları ile demir veya çelikten eşyalar, elektrikli makine ve cihazlar ile bunların yedek parçalarıdır. Öte yandan, tekstil ürünleri (halı, giyim ürünleri v.b.), mobilya, şekerleme, çikolata ve kakao içeren gıda ürünleri de Zambiya piyasasına ihraç edilmektedir.

Karma Ekonomik Komisyon (KEK) mekanizmasını kuran Ticari ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması 15 Aralık 2011 tarihinde imzalanmıştır. İlk KEK toplantısı 12-13 Şubat 2020 tarihlerinde Lusaka’da gerçekleştirilmiştir. DEİK ve Zambiya Kalkınma Ajansı arasında 2016’da imzalanan anlaşmayla kurulması kararlaştırılan Türkiye-Zambiya İş Konseyi 20 Haziran 2018’de Lusaka’da ilk kez toplanmış, bu amaçla ülkeye gelen Türk firmaları ilk B2B toplantısına ev sahipliği de yapmıştır.

Ülkemiz Türk İşbirliği ve Kalkınma Ajansı Başkanlığı (TİKA) aracılığıyla çeşitli alanlarda Zambiya’ya kalkınma yardımında bulunmaktadır.

Türk Hava Yolları Lusaka seferlerini 14 Aralık 2018 tarihinde başlatmıştır.

Hükümetimiz tarafından Zambiyalı öğrencilere 1992’den bu yana Türkiye Bursu verilmektedir.