Komşumuz Irak’la siyasi ilişkilerimizin ahdi temeli Türkiye, Irak ve İngiltere arasında imzalanan 5 Haziran 1926 tarihli “Ankara Hudut ve Münasebat-ı Hasane-i Hemcivari Antlaşması”na dayanmaktadır. Diplomatik ilişkilerimiz ise, ilk Irak Elçisi Sabih Neşet’in ülkemizde maslahatgüzar olarak göreve başlamasına muvafakat verildiği 1927 yılına uzanmaktadır. İlk Bağdat Büyükelçimiz, 1929 yılında göreve başlayan Tahir Lütfi Tokay’dır. Irak’ın 3 Ekim 1932 tarihinde İngiltere mandasından ayrılarak bağımsızlığını ilan etmesiyle, ilişkiler münhasıran Ankara-Bağdat arasında yürütülmeye başlanmıştır.

Köklü tarihî, kültürel ve beşerî bağlara sahip olduğumuz Irak’la ilişkilerimizin ana hatlarını Irak’ın siyasi birliği ve toprak bütünlüğünün korunması; yatırım, ticaret, ulaştırma, altyapı alanlarındaki ilişkilerin geliştirilmesi; güvenlik alanında ve PKK başta olmak üzere terör örgütleriyle mücadelede işbirliğinin güçlendirilmesi ve Irak’la aramızda beşeri köprü vazifesi gören Türkmen soydaşlarımızın haklarının gözetilmesi teşkil etmektedir.

Irak’la 2009 yılında tesis edilen “Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi” (YDSK) ile ilişkilerin kurumsal bir eşgüdüm mekanizmasına kavuşturulması hedeflenmiştir. YDSK, şimdiye kadar, sonuncusu 8 Mayıs 2025 tarihinde Ankara’da olmak üzere dört kere toplanmıştır.

Sayın Cumhurbaşkanımız, 22 Nisan 2024 tarihinde Irak’a ziyaret gerçekleştirmiş, Bağdat’ta ve Erbil’de temaslarda bulunmuştur. Ziyaret, iki ülke arasındaki ilişkilerin her alanda güçlendirilmesi yönündeki müşterek iradenin somut kazanımlara tahvil edilmesi bağlamında tarihi bir adım teşkil etmiştir. Bu kapsamda, güvenlik ve Kalkınma Yolu başta olmak üzere ulaştırma, ticaret, yatırımlar, turizm, sosyal güvenlik, enerji, sanayi, tarım, sınıraşan sular ve ikili ilişkilerin diğer veçhelerinde müzakereleri nihayete erdirilen 27 hukukî metin imzalanmıştır. Bu metinlerden “Ortak İşbirliği İçin Stratejik Çerçeve Anlaşması”, ikili ilişkilerimizin kurumsallaştırılması ve somut sonuç üreten yapısal bir hüviyet kazanması yönündeki karşılıklı irademizi yansıtan, temel referans kaynağı niteliğindedir. Stratejik Çerçeve Anlaşması ile YDSK’ya bağlı olarak, iki ülke Dışişleri Bakanları başkanlığında Ortak Planlama Grubu’nun kurulması ve Ortak Planlama Grubu’nun takibi altında, ikili ilişkilerimizin farklı boyutlarını istişare etmek üzere Ortak Daimi Komitelerin ihdas edilmesi kararlaştırılmıştır. Sözkonusu mekanizmalar ile ülkemiz ve Irak arasındaki angajmanın, diyaloğun ve izleme mekanizmalarının üst düzeyde ve kesintisiz bir şekilde idame ettirilmesi öngörülmektedir.

Irak’la muhtelif alanlarda kurumsal ve sürdürülebilir bir çerçevede ilerleyen ilişkilerimiz doğrultusunda, son olarak, Irak Başbakanı Muhammed Şiya Sudani, beraberinde birçok Bakan olduğu halde 8 Mayıs 2025 tarihinde ülkemize bir ziyaret gerçekleştirmiş ve ziyaret vesilesiyle, yukarıda da değinildiği üzere, YDSK Dördüncü Toplantısı icra edilmiştir. Sözkonusu toplantı hitamında muhtelif alanlarda akdedilen 11 hukuki metinle birlikte ikili ilişkilerimizin ahdi zemini daha da kuvvetlendirilmiştir.

Sayın Bakanımız ise son olarak 2 Kasım 2025 tarihinde Bağdat’ı ziyaret etmiştir. Bu vesileyle Irak’ın su altyapısının ülkemizin desteğiyle yenilenip geliştirilmesi amacına matuf olarak “Su Alanında İşbirliğine ilişkin Çerçeve Anlaşması Kapsamındaki Projelerin Finansmanı için Mekanizma” belgesi imzalanmıştır.

Ekonomik İlişkiler

Irak’la ilişkilerimizde en önemli işbirliği alanlarından birini ticaret teşkil etmektedir. 2025 yılındaki ikili ticaret hacmimiz 16,8 Milyar ABD Dolarıdır (ihracatımız 12,4 Milyar Dolar, ithalatımız 4,4 Milyar Dolar). Ülkemizin Irak’tan ithal ettiği ürünlerin başında ham petrol gelirken, ülkemizden Irak’a çeşitli mamul eşya, hububat, tekstil, gıda, mobilya, makine ve demir-çelik ürünleri ihraç edilmektedir.

Irak, yurtdışı müteahhitlik sektörümüzün en etkin olduğu pazarlardan biridir. Irak’ta bugüne kadar yaklaşık 36.5 milyar dolar değerinde 1.145 proje üstlenilmiştir. Bu rakam Irak’ı, Türk firmaları tarafından dünyada en fazla proje üstlenilen üçüncü ülke konumuna getirmektedir.

Karma Ekonomik Komisyonu (KEK), Ekonomi ve Ticaret Ortak Komitesi (JETCO) ve Kara Ulaştırması Karma Komisyonu (KUKK) toplantıları, Irak ile ekonomik ve ticari ilişkilerimizin önemli bir parçasını oluşturmakta olup, KEK toplantılarının sonuncusu 21-22 Kasım 2023 tarihlerinde Bağdat’ta, JETCO toplantılarının sonuncusu 30 Ekim 2025 tarihinde Bağdat’ta, KUKK ise 16-17 Aralık 2025 tarihlerinde Ankara’da gerçekleştirilmiştir.

Komşumuz Irak’la olumlu gündemimizde, Asya ile Avrupa arasında bağlantısallık bağlamında Irak üzerinden bir güzergâh sunan Kalkınma Yolu Projesi, önemli bir yer tutmaktadır. Temelleri 2000’li yılların başında atılan bu stratejik proje, Irak’ın denize açıldığı tek vilayeti olan Basra’da inşası devam eden Al-Fav Limanı’nın, yaklaşık 1200 km uzunluğundaki çift yönlü otoban ve demiryolu ile ülkemize bağlanmasını ve Körfez ülkeleri ile Asya’dan gelen malların Avrupa’ya taşınmasını öngörmektedir. Projenin doğal ortağı konumundaki ülkemiz, gerek Irak’ın ve bölge ülkelerinin kalkınmasına, gerek bölgesel istikrar ve güvenlik ortamına olumlu katkıda bulunacağına inandığı projeye tam destek vermektedir. Sayın Cumhurbaşkanımızın Irak ziyaretleri esnasında Türkiye-Irak arasında ikili, Türkiye-Irak-Katar-BAE arasında ise dörtlü düzeyde imzalanan mutabakat zabıtlarıyla da bu yöndeki ortak irademiz teyit ve tescil edilmiştir. Bahsekonu Dörtlü Mutabakat Zaptı kapsamında ihdas edilen “Dörtlü Ulaştırma Bakanları Konseyi” ise iki toplantı gerçekleştirmiştir (28-29 Ağustos 2024, 31 Ekim 2024).

Güvenlik

PKK terör örgütünün Irak’taki mevcudiyeti ilişkilerimizde öne çıkan bir başlık olmayı sürdürmektedir. Beklentimiz, örgütün, sınırımıza mücavir bölgeler ile Kandil, Sincar, Mahmur Kampı ve Süleymaniye başta olmak üzere Irak’taki tüm varlığının sona erdirilmesidir.

Son dönemde, ülkemiz ve Irak arasında bu bağlamdaki temaslara da yoğunluk kazandırılmıştır. Irak’la sürdürdüğümüz Yüksek Düzeyli Güvenlik Mekanizması toplantıları kapsamında, 19 Aralık 2023 tarihinde, terör örgütü PKK’nın “ülkemizin, Irak’ın ve tüm bölgenin güvenliğine ve refahına ortak tehdit teşkil ettiği” kayda geçirilmiştir. Keza anılan mekanizma kapsamında 14 Mart 2024 tarihinde yapılan toplantıda, Irak’ın PKK’yı “yasaklı örgüt” ilan ettiğini duyurması memnuniyetle karşılanmıştır. Yüksek Düzeyli Güvenlik Mekanizması’nın dördüncü toplantısı, iki ülke Dışişleri Bakanlarının eş-başkanlığında 15 Ağustos 2024 tarihinde Ankara’da düzenlenmiş; toplantının hitamında, iki ülke Savunma Bakanlarınca “Askeri, Güvenlik İşbirliği ve Terörle Mücadeleye Dair Mutabakat Zaptı” imzalanmıştır. Anılan Mekanizmanın beşinci ve son toplantısı, 13 Nisan 2025 tarihinde Antalya’da gerçekleştirilmiş olup, toplantı hitamında, iki ülkenin ortak sınamalara karşı müşterek mücadele etme yönündeki kararlılığını vurgulayan bir Ortak Bildiri yayımlanmıştır.

Irak’la güvenlik/terörle mücadele odaklı işbirliğimiz ikili düzeyin yanısıra bölgesel ve çoktaraflı platformlarda da kaydadeğer bir ivmeyle gelişmektedir. Bu çerçevede, Irak’la güvenlik ve terörle mücadeleye yönelik ilişkilerimizin, PKK terör örgütünün yanısıra DEAŞ, FETÖ ve diğer terör örgütleriyle mücadeleyi de kapsayacak şekilde geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Öte yandan, ülkemizin güvenliğinin yanısıra, bölgesel istikrara ve Irak’ın egemenliğine de tehdit teşkil eden terör örgütüne yönelik olarak, meşru güvenlik endişelerimizden kaynaklanan sınır-ötesi harekâtlarımız, uluslararası hukuka uygun şekilde (BM Şartı 51. madde) ve meşru müdafaa hakkımız çerçevesinde sürdürülmektedir.