Amerika Birleşik Devletleri'nin Siyasi Görünümü

ABD, çoğulcu demokrasiye dayalı, başkanlık sistemiyle yönetilen federal bir cumhuriyettir. Federal devlet yapısı, 50 federe eyalet ve başkent Vaşington’u içeren “District of Columbia”yı kapsamaktadır. Federal sistem uyarınca federal yönetim ile iç işlerinde serbest olan eyalet yönetimlerinin görev, yetki ve sorumlulukları Anayasa'da tanımlanmıştır.

Yürütme erkinin başı olan Başkan ile Yardımcısı, 4 yıl süreyle ve iki dereceli halk oylaması sonucunda seçilir. Başkan tarafından atanan 15 Bakan ile bazıları Kabine üyesi seviyesinde olan Bağımsız Kuruluşlar ( Environmental Protection Agency, Council of Economic Advisers, United States Trade Representative, CIA, National Science Foundation, NASA v.b.) federal konularda yetkilidirler. Başkan tarafından atanan üst düzey yetkililer Senato tarafından onaylanır. Başkan, Kongre tarafından kabul edilen kanunları veto etme yetkisini haizdir.

Federal yasama yetkisi Kongre'ye aittir. Kongre, nüfus esasına göre seçilen 435 üyeli Temsilciler Meclisi (TM) ile her eyaletin iki kişiyle temsil edildiği 100 üyeli Senato'dan oluşur. Temsilciler Meclisi üyeleri 2 yıl, Senatörler ise 6 yıl süreyle seçilir. Anayasa değişikliği için Kongre'nin her iki kanadında üçte iki çoğunluk sağlanması gerekir.

ABD'deki en yüksek mahkeme olan ve kanunların Anayasa’ya uygunluğunu denetleyen Anayasa Mahkemesi (Supreme Court) bir Başkan ile 8 üyeden müteşekkil olup, yargıçlar Başkan tarafından ömür boyu görev yapmak üzere atanır ve Senato tarafından onaylanır.

Yasama, yürütme ve yargı erkleri arasında dengeli bir güç ve yetki paylaşımını temin eden kontrol ve denge (checks and balances) mekanizması sistemin etkin işleyişini güvence altına almaktadır.

ABD’de 3 Kasım 2020 tarihinde Başkanlık ve Kongre seçimleri yapılmıştır. Temsilciler Meclisi’nin (TM) tamamı, Senato’da ise 33 sandalye için seçim düzenlenmiştir.

Ulusal çapta toplam oyların %51.3’ünü alan Demokrat Parti Başkan adayı Joe Biden, Başkanlık için en az 270 oyun gerektiği Seçiciler Kurulunda da 306 oy alarak ABD'nin 46. Başkanı seçilmiştir. Seçim sonuçlarının 6 Ocak 2021 tarihinde Kongre’de tescil edilmesinin ardından, Başkan Biden 20 Ocak 2021 tarihinde yemin ederek göreve başlamıştır.

435 mevcutlu TM’de Demokratlar çoğunluğu korumuşlardır (222 Demokrat; 212 Cumhuriyetçi). Toplam 100 sandalyenin bulunduğu Senato’da ise 50 Cumhuriyetçi ve 50 Demokrat Senatörün bulunduğu bir sandalye dağılımı ortaya çıkmıştır. Senato'da dengenin oluştuğu durumlarda Başkan Yardımcısı Kamala Harris’in Senato Başkanı sıfatıyla dengeyi bozacak biçimde oy verme yetkisi ışığında, Demokrat Parti Senato'da fiili çoğunluğu 20 Ocak 2021 itibariyle elde etmiştir.

Diğer taraftan, seçim sonuçlarının Senato ve TM’de tescil işleminin gerçekleştirildiği 6 Ocak 2021 tarihinde dönemin Başkanı Trump’ın çağrısıyla Vaşington’da bir miting yapılmış, Trump destekçisi bir grubun Kongre binasını basmasıyla yaşanan şiddet olaylarında can kayıpları olmuştur. Yaşanan olaylardan sorumlu tutulan Trump'ın "isyana teşvik" (incitement of insurrection) suçlamasıyla görevden alınmasını içeren azil (impeachment) maddesi TM’de kabul edilmekle birlikte, Senato tarafından reddedilmiştir.

ABD’de, 8 Kasım 2022 tarihinde ara seçimler gerçekleştirilecek olup, bu bağlamda Temsilciler Meclisi’nin 435 üyesinin tamamının, Senato’daki 100 sandalyenin ise 34’ünün yenilenmesi öngörülmektedir. Ayrıca, sözkonusu seçimlerde 36 eyaletin valisi yeniden belirlenecektir.