Türkiye - Irak Siyasi İlişkileri

Komşumuz Irak’ta kalıcı istikrar ve güvenliğin sağlanması ülkemiz açısından kritik önem taşımaktadır. Bu itibarla, Irak’ın kapsayıcı politikalarla adil güç ve gelir paylaşımı temelinde, Anayasası’nda öngörüldüğü şekilde işleyen federal ve demokratik bir sisteme kavuşması, sınırları içinde tam anlamıyla egemenliğini ve birliğini tahkim ederek, topraklarında yuvalanan ve ülkemize tehdit teşkil eden terör örgütlerini bertaraf etmesi öncelikli beklentilerimizdir.

Türkiye, Irak’ın birlik ve bütünlüğünü desteklemekte, Irak’ın geleceğine ilişkin her türlü kararın, Irak Anayasası hükümleri çerçevesinde, ilgili tüm tarafların ve Irak halkının rızası alınarak, diyalog ve uzlaşıyla şekillendirilmesi gerektiğine inanmaktadır. Irak’ta anayasayı ve hukukun üstünlüğünü ihlal eden hareket ve yaklaşımlardan kesin bir şekilde uzak durulmalıdır. IKBY tarafından 25 Eylül 2017 tarihinde düzenlenen yasadışı referanduma da bu anlayışla karşı çıkılmıştır. Ülkemiz, bu süreçte, Irak’ın egemenliğinin, toprak bütünlüğünün ve siyasi birliğinin muhafazası için Irak Hükümeti ile yakın işbirliği içinde hareket etmiştir.

DEAŞ terör örgütü 2014 yılında Irak topraklarının yaklaşık üçte birini işgal etmiştir. Türkiye, Uluslararası Koalisyon’un bir üyesi olarak Irak’ın DEAŞ terör örgütüyle mücadelesine de büyük katkı sağlamıştır. Irak Başbakanı Ebadi, 9 Aralık 2017 tarihinde DEAŞ’a karşı askeri zaferin kazanıldığını ilan etmiştir. DEAŞ sonrası dönemde Türkiye, Irak’ta DEAŞ’tan kurtarılan bölgelerin yeniden imarı, yerlerinden edilmişlerin geri dönüşleri ve ulusal uzlaşı çabalarına katkı sağlamayı planlamaktadır. Bu amaçla, 2018 Şubat ayında Kuveyt’te düzenlenen “Irak’ın Yeniden İmarı Konferansı”nda ülkemiz muhtelif stratejik projelere yönelik olarak 5 milyar ABD Doları kredi ve 50 milyon ABD Doları destek taahhüdünde bulunmuştur.

İki ülke arasında Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) 10 Temmuz 2008’de Bağdat’ta imzalanan Ortak Siyasi Bildirge’yle tesis edilmiştir. YDSK mekanizması, iki ülke arasında işbirliğinin geniş bir yelpazede ve ortak projeler temelinde geliştirilmesini amaçlamaktadır. İlk YDSK toplantısı, 15 Ekim 2009’da Bağdat’ta gerçekleştirilmiş ve çeşitli alanlarda 48 anlaşma imzalanmıştır. II. YDSK toplantısı, 25-26 Aralık 2014’te Ankara’da düzenlenmiş ve toplantı sonucunda yayınlanan ortak bildiride iki ülke arasındaki ilişkilerin taşıdığı önem teyit edilmiştir. III. YDSK Toplantısı ise, eski Başbakanımız Sayın Binali Yıldırım’ın 7-8 Ocak 2017 tarihlerinde Irak’ı ziyareti kapsamında Bağdat’ta düzenlenmiştir. III. YDSK vesilesiyle yayınlanan Ortak Bildiride, taraflar birbirinin toprak bütünlüğüne ve egemenliklerine saygı duyduklarını yinelemiş, ikili ilişkilerin her alanda geliştirilmesi ve terörle mücadelede işbirliğini sürdürme hususlarında mutabık kalmışlardır. Ülkemiz ile Irak arasında 19. Karma Ekonomik Komisyon (KEK) ile 4. Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi (YDSK) Toplantıları’nın 2021 yılında düzenlenmesi için çalışmalarımız devam etmektedir.

2019 yılında Irak’tan ülkemize Cumhurbaşkanı, Başbakan ve muhtelif Bakanlar düzeyinde ziyaretler gerçekleştirilmiş, ülkemizden de Irak’a TBMM Başkanı, Dışişleri Bakanı, Ticaret Bakanı ve Enerji Bakanı düzeyinde ziyaretlerde bulunulmuştur. Aynı şekilde Irak Kürt Bölgesel Yönetimiyle ilişkilerimiz de, Irak’ın toprak bütünlüğü anlayışı çerçevesinde karşılıklı üst düzey ziyaretlerle geliştirilmeye çalışılmaktadır. Bu ziyaretlerin sonuncusunu, IKBY Başkanı Neçirvan Barzani’nin 4 Eylül 2020 tarihinde ülkemize gerçekleştirdiği ziyaret teşkil etmiştir. Adıgeçen, anılan ziyaret kapsamında Sayın Cumhurbaşkanımız ve Sayın Bakanımız tarafından kabul edilmiştir. Bununla birlikte, Covid-19 salgını münasebetiyle son dönemde karşılıklı ziyaretlerde düşüş yaşanmıştır.

2019 yılında Türkiye-Irak ikili ticaret hacmi 15.8 milyar ABD Doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Irak, 2019 yılında ülkemizin üçüncü en büyük ihracat pazarını (8,99 milyar ABD Doları) teşkil etmiştir. Öte yandan, Irak Cumhurbaşkanı Berham Salih, 3 Ocak 2019 tarihinde ülkemize gerçekleştirdiği ziyarette Sayın Cumhurbaşkanımız ile iki ülke arasındaki ticaret hacminin 20 milyar ABD Doları’na yükseltilmesi hedefini belirlemişlerdir.

Türkiye, enerji kaynakları bakımından dünyanın en zengin ülkelerinden biri olan Irak’ın petrol ve doğalgaz kaynaklarının küresel pazarlara ulaştırılmasında coğrafi avantajıyla ön plana çıkmaktadır. Irak’la bu alandaki işbirliğimizin gelişmesi, kaynak ve güzergâh çeşitliliği sağlaması bakımından, uluslararası enerji güvenliğine de katkıda bulunacaktır.

Türkiye, Irak’ın kurucu unsurlarından biri olan ve bu ülke ile arasında bir dostluk köprüsü olarak addettiği Türkmenlerin durumunu yakından takip etmektedir. Irak’ın birliğinin teminatı olan Türkmen toplumunun karşılaştığı sıkıntılara en kısa sürede sürdürülebilir çözümler bulunulabilmesi için Iraklı yetkililer ile temas halinde bulunulmaktadır. Ülkemiz, Türkmenlerin ülke yönetiminde daha fazla yer edinmesi gerektiği görüşünde olduğunu her vesileyle dile getirmektedir.

PKK terör örgütünün Irak’taki varlığı Türkiye’nin ulusal güvenliğini ve Irak’ın egemenliği ve huzurunu tehdit etmektedir. Erbil Başkonsolosluğumuzda görevli diplomatımız Osman Köse’nin PKK’lı teröristlerce 17 Temmuz 2019 tarihinde şehit edilmesi eli kanlı terör örgütüne karşı IKBY tarafından daha etkin adımlar atmasının gerekliliğini göstermiştir. Esasen, Irak Anayasasının 7. maddesi, Irak Hükümeti’ni Irak topraklarında komşu ülkelere tehdit oluşturacak terör örgütlerini barındırmamakla yükümlü kılmaktadır. Türkiye, bu maddenin gereği Irak makamlarınca tam olarak yerine getirilmediği müddetçe, uluslararası hukuktan kaynaklanan meşru müdafaa hakkı çerçevesinde, ulusal güvenliğini korumak için gerekli gördüğü tüm tedbirleri almayı sürdürecektir. Aynı şekilde, FETÖ terör örgütünün Irak’taki faaliyetlerine son verilmesi de ülkemizin Irak makamlarından temel beklentileri arasında yer almaktadır.