#

Türkiye-AB İlişkileri

Türkiye-AB ilişkilerinde temel tarihler

12 Eylül 1963: Ankara Anlaşması’nın imzalanması (Yürürlük: 1 Aralık 1964)

1 Ocak 1996: Gümrük Birliği’nin yürürlüğe girmesi

10-11 Aralık 1999: Helsinki Zirvesi’nde adaylığımızın tescili

3 Ekim 2005: Üyelik müzakerelerinin başlaması

12 Haziran 2006: Müzakere sürecinde ilk olarak “25-Bilim ve Araştırma” faslının açılması

14 Aralık 2015: Son olarak 17-Ekonomik ve Parasal Politika” faslının açılması

Müzakere Süreci

2005 yılında başlayan müzakere sürecinde bugüne kadar 15 fasıl açılmış ve bunlardan biri (“Bilim ve Araştırma-25”) geçici olarak kapatılmıştır. Kasım 2013’te 22 nolu Bölgesel Politika ve Yapısal Araçların Koordinasyonu faslını takiben, Aralık 2015’te 17 nolu Ekonomik ve Parasal Politika faslının açılması müzakere sürecinin yeniden canlanması açısından olumlu bir gelişme olmuştur.

11 Aralık 2006 : AB Konseyi, Ankara Anlaşması’nı, AB’ye 2004 yılında katılan yeni üyelere teşmil eden Ek Protokolü GKRY bağlamında tam olarak uygulamadığımız gerekçesiyle, 8 faslın [1] açılış kriterlerinden biri olarak “Ek Protokolün tam olarak uygulanması” koşulunu getirmiştir. AB Konseyi, anılan koşul yerine getirilene kadar hiçbir faslın geçici olarak kapatılmamasını ayrıca kararlaştırmıştır.

8 Aralık 2009 : GKRY tek taraflı olarak 6 faslı [2] bloke ettiğini açıklamıştır. “Rum Ulusal Konseyi”nin 20-21 Ekim 2014 tarihlerinde yapılan toplantısı sonunda, GKRY'nin sözde münhasır ekonomik bölgesindeki egemenlik haklarının ülkemizce ihlal edildiği gerekçesiyle, diğer bazı hususların yanısıra, AB'ye üyelik sürecimizde herhangi bir başlığın müzakereye açılmasına rıza gösterilmeyeceği belirtilmiştir.

Müzakere sürecinin canlandırılmasını teminen, başta 23 nolu Yargı ve Temel Haklar ile 24 nolu Adalet, Özgürlük ve Güvenlik fasılları olmak üzere 15 nolu Enerji, 26 nolu Eğitim ve Kültür, 31 nolu Dış, Güvenlik ve Savunma Politikası fasıllarının açılmasına öncelik verilmektedir. Bu çerçevede, 29 Kasım tarihli Türkiye-AB Zirvesi’nde, sözkonusu fasılların açılmasına yönelik hazırlık çalışmalarının 2016’nın ilk çeyreği içinde tamamlanmasına dair AB tarafı taahhütte bulunmuştur. Sözkonusu beş fasıl, GKRY tarafından siyasi olarak engellenen fasıllar arasındadır.

Gümrük Birliği/Serbest Ticaret Anlaşmaları

Gümrük Birliği’nin (GB) güncellenmesine yönelik olarak, AB tarafıyla sağlanan mutabakt uyarınca, her iki tarafın da yapacağı etki analizi çalışmasının ve AB Komisyonu’nun AB Konseyi’nden gereken müzakere yetkilerini almasının ardından, 2016 yılı sonuna doğru GB’nin güncellenmesine ilişkin resmi müzakerelerin başlaması beklenmektedir. Bu husus, 29 Kasım’da Brüksel’de gerçekleştirilen Türkiye-AB Zirvesi Sonuç Bildirisi’nde de teyit edilmiştir.

Türkiye AB’nin 6. büyük ticaret ortağıdır. 2015 yılında AB’ye ihracatımız 68,5 milyar ABD Doları, AB’den ithalatımız ise yaklaşık 89 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. 2015 yılında ise ihracatımız 64 milyar ABD Dolar, ithalatımız ise 78,6 milyar ABD Dolar olmuştur. AB’nin toplam ihracatımız içindeki payı %44,5 toplam ithalatımız içindeki payı ise %38 olmuştur.

AB’yle ihracatımızda önde gelen ülkeler: Almanya (11,1 milyar), İngiltere (8,9 milyar), İtalya (5,6 milyar), Fransa (4,8 milyar); AB’yle ithalatımızda önde gelen ülkeler, Almanya (17,6 Milyar), İtalya (8,9 milyar), Fransa (6,5 milyar), İngiltere (4,7 milyar) ve İspanya’dır (4,5 milyar). 2014’te ülkemize gelen doğrudan yabancı yatırımın yüzde 64’ü AB ülkeleri kaynaklıdır.

Ülkemiz bugüne kadar 23 Serbest Ticaret Anlaşması imzalamıştır. [3]Sözkonusu anlaşmalardan 17’si yürürlüktedir. [4] Lübnan ve Kosova ile imzalanan STA’lar anılan ülkelerce; Moldova, Faroe Adaları ve Singapur ile imzalanan STA’lar ise taraflarca onay işlemlerinin tamamlanmasından sonra yürürlüğe girecektir.

Öte yandan, ülkemiz AB’yle olan GB çerçevesinde, AB’nin üçüncü ülkelerle akdettiği STA’lardan doğrudan etkilenmektedir. Özellikle, ABD-AB arasında halihazırda müzakereleri devam eden TTIP Anlaşmasının yürürlüğe girmesinin Türkiye’nin dış ticareti üzerinde olumsuz etkisi olması kaçınılmazdır. Bahsekonu olumsuzlukların önüne geçilebilmesini teminen Türkiye’nin TTIP’e paralel olarak ABD ile ayrı bir STA imzalaması veya ABD ile AB arasındaki TTIP müzakerelerine katılımı gibi alternatif seçenekler üzerinde durulmaktadır.

Türkiye-AB Zirvesi

Türkiye-AB Zirvesi 29 Kasım 2015 tarihinde Brüksel’de gerçekleştirilmiştir. Ülkemiz Sayın Başbakanımız başkanlığındaki heyetimizle temsil edilmiştir. Ülkemiz, diğer aday ülkelerle birlikte en son Aralık 2004 Zirvesi’ne davet edilmiş, müzakere sürecimizin başladığı 2005 yılından bu yana ise hiçbir AB Zirvesi’ne davet edilmemiştir. Sözkonusu Zirve, sadece ülkemiz ile 28 AB üyesi ve üç AB Kurumu’nun Başkanı (AB Konseyi, AB Komisyonu ve Avrupa Parlamentosu) katılımıyla düzenlenen bir toplantı olması açısından bir ilki teşkil etmiştir.

Zirve Ortak Sonuç Bildirisi’nde, ülkemizin katılım sürecinin yeniden canlandırılmasının gerekliliği hususunda mutabık kalınmış, yılda iki kez olmak üzere düzenli Zirveler gerçekleştirilmesi kararlaştırılmıştır. Dış politika ve güvenlik politikası alanında Bakan düzeyinde siyasi diyalog toplantıları yapılması, Üst Düzeyli Ekonomik Diyalog Mekanizması’nın 2016 yılının ilk çeyreğinde başlatılması, Üst Düzeyli Enerji Diyalogu ikinci toplantısının 2016 yılının ilk çeyreğinde gerçekleştirilmesine karar verilmiştir. AB Komisyonu tarafından ülkemizde geçici koruma altındaki Suriyelilere destek sağlamak amacıyla ülkemize 3 milyar Avro kaynak sağlanması taahhüt edilmiştir.

Zirve Sonuçlarının takibi çerçevesinde, Bakanlar düzeyinde Siyasi Diyalog Toplantısı 25 Ocak’ta Ankara’da, Yüksek Düzeyli Enerji Diyalogu Toplantısı 28 Ocak’ta İstanbul’da gerçekleştirilmiştir. Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyalog Toplantısı’nın ise Nisan ayında yapılması öngörülmektedir.

Bakanlar Düzeyinde Siyasi Diyalog Toplantıları

Sayın Dışişleri Bakanımız ve Sayın AB Bakanımızla birlikte AB tarafından AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi ile Komşuluk Politikası ve Genişleme Müzakerelerinden sorumlu Komiserin katılımıyla dörtlü formatta yapılan Bakanlar düzeyinde Siyasi Diyalog Toplantıları bugüne kadar beş defa gerçekleştirilmiştir.

29 Kasım 2015 tarihli Türkiye-AB Zirvesi’nde sözkonusu toplantıların sık ve düzenli bir şekilde yapılması konusunda karar alınmıştır. Toplantıların yılda iki defa yapılması kararlaştırılan Türkiye-AB Zirvelerine hazırlık mahiyetinde gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.

Reform Eylem Grubu

Yeni Hükümetimizin ilk Reform Eylem Grubu Toplantısı (Üçüncü REG Toplantısı) Sayın Başbakanımız başkanlığında Başbakan Yardımcısı Sayın Lütfi Elvan ve REG üyeleri Sayın Bakanımız, Sayın Adalet Bakanımız, Sayın AB Bakanımız ve Sayın İçişleri Bakanımızın katılımlarıyla 11 Aralık 2015 tarihinde Ankara’da gerçekleştirilmiştir.

Toplantıda, 29 Kasım Türkiye-AB Zirvesi’nin sonuçları takibi çerçevesinde öncelikli iki hedefimiz olan AB’yle müzakerelerde yeni fasılların açılması ve vatandaşlarımıza Schengen alanında 2016 itibariyle vize serbestisi sağlanması doğrultusunda önümüzdeki dönemde atılması gereken somut adımlar ve kabul edilmesi gereken mevzuat konuları ele alınmıştır.

Türkiye-AB Ortak Göç Eylem Planı

Yaz aylarında Suriye’den kaçan göçmenlerin sayısının da artması sonucu AB tarafıyla özellikle Eylül ayından itibaren artan bir temas trafiği yaşanmış, görüşmeler 29 Kasım Türkiye-AB Zirvesi’nde Ortak Göç Eylem Planı’nın uygulamaya geçirilmesiyle sonuçlanmıştır.

Plan, ülkemizdeki Suriyeliler için mali destek sağlanması ve yasadışı göçün önlenmesi için ülkemizle işbirliğinin artırılması olmak üzere, göç konusunda AB’nin ülkemizden beklentilerini yansıtmaktadır. Sınır kontrollerinin artırılarak ülkemiz üzerinden yasadışı göçün önlenmesi, ülkemizin geri kabul yükümlülüklerini yerine getirmesi, AB ile göçmen kaçakçılığı ve belge sahteciliği alanlarında bilgi paylaşımının arttırılması, Suriyeli sığınmacılara çalışma izni verilmesi Plan’da öne çıkan hususlardır. Ülkemizdeki sığınmacıların sosyo-ekonomik durumlarının düzeltilmesi, göç akımının düzenli hale getirilmesi, can kayıplarının önüne geçilmesi ve göçmen kaçakçılarıyla ortak mücadele edilmesi Plan’da ülkemiz açısından yer alan olumlu unsurlardır.

Avrupa Birliği, Türkiye-AB Göç Eylem Planı kapsamındaki taahhütleri çerçevesinde ülkemizde bulunan Suriyelilerin ihtiyaçlarına yönelik olarak projelere 3 milyar Avro aktaracaktır.

Vize Serbestisi/Geri Kabul Anlaşması (GKA)

Türkiye, AB’ye aday ülkeler arasında vatandaşlarına vize uygulanan tek ülkedir. Ülkemiz ile AB arasında Vize Serbestisi Diyaloğu 16 Aralık 2013 tarihinde Ankara’da başlatılmış ve aynı tarihte Geri Kabul Anlaşması (GKA) imzalanmıştır. GKA 1 Ekim 2014 tarihinde yürürlüğe girmiş ve Anlaşmanın 3. ülke vatandaşlarına yönelik uygulanmasına 1 Ekim 2017 tarihinde başlaması kararlaştırılmıştır.

29 Kasım Türkiye-AB Zirvesi Sonuç Bildirisi’nde yer aldığı üzere, vatandaşlarımız için AB ülkelerinde vize serbestisini teminen Vize Serbestisi Yol Haritası sürecinin Ekim/Kasım 2016’da tamamlanması öngörülmektedir.

Türkiye-AB Yüksek Düzeyli Enerji Diyaloğu Toplantısı

Ülkemiz ile AB arasında Yüksek Düzeyli Enerji Diyaloğu tesis edilmiş olup, ilk toplantı, ETKB Sayın Taner Yıldız ve AB Komisyonu Enerji Birliği’nden Sorumlu Başkan Yardımcısı Maroş Şefçoviç başkanlığında 15 Mart 2015 tarihinde Ankara’da düzenlenmiştir. 29 Kasım Türkiye-AB Zirvesi’nde alınan karar doğrultusunda, Türkiye-AB Yüksek Düzeyli Enerji Diyaloğu İkinci Toplantısı’nın 28 Ocak’ta İstanbul’da yapılmıştır. Toplantıda enerji güvenliği ve kaynak çeşitliliğinin artırılması, doğal gaz, nükleer enerji, enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji konularında görüş alışverişinde bulunulmuştur.

Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyalog Toplantısı

29 Kasım Zirvesi’nde alınan karar uyarınca ilk defa düzenlenecek olan Yüksek Düzeyli Ekonomik Diyalog Toplantısı AB Komisyonu’ndan 6 Komiser ve Başbakan Yardımcısı Sayın Mehmet Şimşek’in katılımlarıyla 25-26 Nisan’da ülkemizde gerçekleştirilecektir.



[1]“Malların Serbest Dolaşımı-1”, “İş Kurma ve Hizmet Sunumu Serbestisi-3”, “Mali Hizmetler-9”, “Tarım ve Kırsal Kalkınma-11”, “Balıkçılık-13”, “Ulaştırma Politikası-14”, “Gümrük Birliği-29” ve “Dış İlişkiler-30”.

[2]“İşçilerin Serbest Dolaşımı-2”, “Eğitim ve Kültür-26”, “Enerji-15”, “Adalet, Özgürlük ve Güvenlik-24”, “Yargı ve Temel Haklar-23” ve “Dış, Güvenlik ve Savunma Politikaları-31”.

[3] Arnavutluk, Bosna-Hersek, EFTA, Faroe Adaları, Fas, Filistin, Güney Kore, Gürcistan, Kosova, İsrail, Karadağ, Lübnan, Makedonya, Malezya, Mısır, Moldova, Morityus, Sırbistan, Singapur, Suriye, Şili, Tunus, Ürdün.

[4] Suriye ile imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması 6 Aralık 2011 tarihinde askıya alınmıştır.