Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi (KİK)

Uluslararası Örgüt Künyesi

Örgütün Amacı:

Basra Körfezine kıyısı bulunan ve ortak tarihi, coğrafi, kültürel, dini ve sosyal özelliklere sahip olan ülkeleri bir araya getiren bölgesel bir örgüttür. Örgüt, üye ülkeler arasında bütünleşmeyi sağlamak, üye ülkelerin ekonomik ve siyasi güçlerini bir araya getirerek bölgesel bir güç oluşturmak amacındadır.

Kuruluş Tarihi:

25 Mayıs 1981

Merkezi:

Riyad

Genel Sekreteri:

Abdul Latif bin Rashid Al Zayani

Üye Ülkeler:

Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Suudi Arabistan, Umman, Katar, Kuveyt

Türkiye’nin Üyelik Durumu:

Üye Değil / Stratejik Diyalog Ortağı

Örgütün Tarihi

KİK’in kurulmasına 4 Şubat 1981 tarihinde Riyad’da toplanan altı ülkenin Dışişleri Bakanlarınca karar verilmiş; Örgüt şartı 25 Mayıs 1981 tarihinde Abu Dabi’de imzalanmıştır. Örgütün tam adı “Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi” (Cooperation Council for the Arab States of the Gulf) olmakla birlikte, Örgüt kısaca Körfez İşbirliği Konseyi – KİK (Gulf Cooperation Council - GCC) olarak anılmaktadır.

KİK Genel Sekreterliği, kurulduğu tarihten bu yana Riyad’dadır. KİK’in temel organları, Yüksek Konsey, Bakanlar Konseyi ve Genel Sekreterlik’tir.

Yüksek Konsey, KİK üyesi ülkelerin Devlet Başkanlarından oluşmaktadır ve Örgütün en üst organıdır. Başkanlık üye ülkeler arasında alfabetik sıraya göre her yıl el değiştirmektedir.

Bakanlar Konseyi, üye ülkelerin Dışişleri Bakanlarından oluşmaktadır. Bakanlar Konseyi, düzenli olarak üç ayda bir, yılda dört defa toplanmaktadır.

Bakanlar Konseyinin dışında, üye ülkelerin diğer Bakanlarının bir araya gelmesiyle oluşan Bakanlar Komiteleri de mevcuttur (Maliye, Sağlık gibi).

Genel Sekreter, Yüksek Konsey tarafından atanmaktadır. Genel Sekreterin altında, Siyasi, Ekonomik, İnsan ve Çevre, Güvenlik ve Askeri işlerden sorumlu beş Genel Sekreter Yardımcısı görev yapmaktadır.

Genel Sekreterliğin idari yapısı, Siyasi İşler, Ekonomik İşler, İnsan ve Çevre İşleri, Güvenlik İşleri, Askeri İşler, Hukuk İşleri, Genel Sekreterin Ofisi, Mali ve İdari İşler, Patent Bürosu, İdari Gelişim Birimi, İç Denetim Birimi, Enformasyon Merkezi, Brüksel’deki KİK Delegasyonu, New York’taki KİK Delegasyonu ve Bahreyn’deki Telekomünikasyon Bürosundan oluşmaktadır.

Kasım 1981’de KİK Ülkeleri Ekonomik Anlaşması imzalanmıştır. Sözkonusu anlaşma, KİK Serbest Ticaret Alanını kurmuştur. Bahsekonu Anlaşmanın yerini, 31 Aralık 2001 tarihinde Muskat’ta imzalanan yeni Ekonomik Anlaşma almıştır. Yeni Ekonomik Anlaşma, gümrük birliği, ortak pazar, ekonomik ve mali birlik, kalkınma entegrasyonu, insan kaynakları gelişimi, bilimsel ve teknik araştırmalar alanında işbirliği, ulaştırma, iletişim ve altyapı bölümlerinden oluşmaktadır. Bu anlaşma ile KİK ülkeleri arasında gümrük birliği, ortak pazar ve ekonomik ve mali birliğin kurulmasına karar verilmiştir.

KİK ülkeleri arasındaki ortak pazar uygulaması, öngörülenden bir yıl gecikmeli de olsa 1 Ocak 2008 tarihinde başlatılmıştır. Kademeli bir şekilde hayata geçirilecek ortak pazar uygulamaları çerçevesinde, KİK ülkeleri vatandaşlarının, Körfez bölgesindeki tüm kamu ve özel kuruluşlarda çalışma hakkına sahip olmaları, gayrimenkul alıp satmaları, ülkeler arasında serbest dolaşımdan faydalanmaları ve eğitim ile sağlık olanaklarından yararlanmaları öngörülmektedir.

KİK Genel Sekreterliği görevini üç dönem yürüten Katar vatandaşı Abdulrahman bin Hamad Al-Attiyah, 1 Nisan 2011 tarihinde görevini Bahreyn vatandaşı Abdul Latif bin Rashid Al Zayani’ye devretmiştir.

Türkiye-KİK İlişkileri

Ülkemizin KİK ile kurduğu kurumsal ilişkinin başlangıcını 30 Mayıs 2005 tarihinde Manama’da imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti ve Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi Üyesi Ülkeler Arasında Ekonomik İşbirliğine İlişkin Çerçeve Anlaşma” teşkil etmektedir. Anlaşma çerçevesinde ekonomik konulardaki işbirliği faaliyetlerinin izlenmesi ve yeni işbirliği alanlarının belirlenmesi amaçlanmakta olup, bu amaçla “Ekonomik İşbirliği Ortak Komitesi” kurulması kararlaştırılmıştır.

Ülkemizle KİK arasında stratejik diyalog mekanizması tesis eden Mutabakat Muhtırası, 2 Eylül 2008 tarihinde Cidde’de yapılan Türkiye-KİK Dışişleri Bakanları Toplantısında imzalanmıştır. Anılan Stratejik Diyalog mekanizması ilişkilerin ekonomik alanın yanısıra siyasi ve kültürel alanlarda da derinleştirilebilmesine zemin hazırlamıştır.

Sözkonusu Mutabakat Muhtırası, KİK ile ilişkilerimizi kurumsal bir temele oturtmaktadır. Türkiye, KİK’in böyle bir mekanizma kurduğu ilk ülkedir.

Anılan Mutabakat Muhtırası, iki taraf arasında her yıl düzenli olarak Kıdemli Memurlar Toplantıları ve Bakanlar seviyesinde Yüksek Düzeyli Stratejik Diyalog Toplantıları yapılmasını öngörmektedir. Bu çerçevede, bugüne kadar beş Yüksek Düzeyli Stratejik Diyalog toplantısı tertiplenmiştir. (2008: Cidde; 2009: İstanbul; 2010: Kuveyt; 2012: İstanbul; 2016: Riyad). Kuveyt’teki üçüncü toplantı sonunda Ortak Bildiri ve 2011-2012 Ortak Eylem Planı kabul edilmiştir. Riyad’daki son toplantı sonunda da bir Ortak Bildiri kabul edilmiştir.

Yüksek Düzeyli Stratejik Diyalog üçüncü toplantısında kabul edilen 2011-2012 Ortak Eylem Planı çerçevesinde, 11 Alt Komite faaliyetlerini sürdürmektedir (ticaret ve yatırım; tarım ve gıda güvenliği; ulaştırma ve iletişim; enerji; elektrik ve su; çevre; turizm; sağlık; kültür; eğitim; ekonomik, mali ve parasal).

Türkiye-KİK Yüksek Düzeyli Stratejik Diyalog 5. Dışişleri Bakanları Toplantısı 13 Ekim 2016 tarihinde KİK Dönem Başkanı Suudi Arabistan’ın evsahipliğinde Riyad’da gerçekleştirilmiştir. Sayın Bakanımızın katıldığı toplantıya Birleşik Arap Emirlikleri Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı, diğer 5 KİK üyesi ülke (Suudi Arabistan, Bahreyn, Katar, Kuveyt ve Umman) ise Dışişleri Bakanları düzeyinde iştirak etmiştir. Toplantıya Sayın Ekonomi Bakanımız da katılmıştır.

Toplantıda Türkiye ve KİK arasında siyasi, ekonomik, ticari, kültürel ve diğer konularda işbirliğinin geliştirilmesi hususları ele alınmıştır. Anılan mekanizma kapsamında kurulmuş olan yukarıda kayıtlı alt komitelerin çalışmalarının canlandırılması ve mevcut Eylem Planı’nın 2018 yılını da içerecek şekilde uzatılması konusunda mutabakata varılmıştır. Toplantı sonunda bir Ortak Bildiri kabul edilmiştir.