| Örgütün Amacı:
KEİ, üyesi ülkelerin potansiyellerinden, coğrafi yakınlıklarından, ekonomilerinin birbirlerini tamamlayıcı özelliklerinden yararlanarak aralarındaki ikili ve çok taraflı ekonomik, teknolojik ve sosyal ilişkilerini çeşitlendirmeleri ve daha da geliştirmeleri, böylelikle Karadeniz havzasının bir barış, istikrar ve refah bölgesi olmasını amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşmak için seçilen araç ise ekonomik işbirliğidir.
|
 |
|
Kuruluş Tarihi:
25 Haziran 1992
|
Merkezi:
İstanbul
|
Genel Sekreteri:
Leonidas Chrysanthopoulos
|
Kurucu Üyeler: Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Rusya Federasyonu, Ukrayna (S.S.C.B.) ve Bulgaristan, Romanya, Türkiye
Diğer Üyeler: Arnavutluk, Sırbistan, Yunanistan
1992 yılından itibaren kurucu ülke sıfatıyla teşkilata üyedir.
Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü’nün (KEİ) kuruluş düşüncesinin temelinde 1980’lerde eski Sovyetler Birliği’nin gıda ve tüketim mallarına ve ülkemizin de enerjiye olan ihtiyacının karşılanması çerçevesinde bir işbirliği kurulması fikri yer almaktadır. Bu fikir, Romanya ve Bulgaristan’ın da katılması ile bölgesel bir işbirliği zemininde olgunlaşmaya başlamıştır. Başlangıçta, amaç olarak bir serbest ticaret bölgesi oluşturma fikri ön plana çıksa da, daha sonra hedefin ekonomik işbirliği çerçevesinde değerlendirilmesi kararlaştırılmıştır.
İşbirliğine ilişkin ilk somut toplantı Türkiye’nin evsahipliğinde 19 Aralık 1990’da Ankara’da yapılmıştır. Toplantıda, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova ve Ermenistan temsilcilerinin de dâhil olduğu eski Sovyetler Birliği heyeti ile Romanya ve Bulgaristan temsilcileri yer almışlardır. Toplantı sonucunda işbirliğinin temel prensipleri üzerinde uzlaşıya varılmış olup, "Karadeniz Ekonomik İşbirliği"nin kurulması hususunda anlaşma sağlandığı resmen açıklanmıştır. Daha sonra 12-13 Mart 1991 tarihlerinde Bükreş'te, 23-24 Nisan 1991 tarihlerinde Sofya'da uzman düzeyinde toplantılar gerçekleştirilmiş, KEİ'nin amaçları ve prensipleri üzerinde görüş birliğine varılmıştır. 3 Şubat 1992 tarihinde Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıda, Türkiye, Rusya Federasyonu, Romanya, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Ukrayna ve Bulgaristan KEİ ile ilgili temel belgeyi parafe etmişlerdir. Anılan belge, 25 Haziran 1992 tarihinde İstanbul'da düzenlenen ve yukarıda geçen dokuz üye ülkenin yanı sıra, Yunanistan ile Arnavutluk'un da kurucu üye olarak katıldığı Zirve toplantısında on bir ülkenin devlet veya hükümet başkanları tarafından imzalanarak, “İstanbul Zirvesi Bildirisi” adı altında resmen işlerlik kazanmıştır.
Yalta’da 5 Haziran 1998 tarihinde Devlet veya Hükümet Başkanları tarafından imzalanan KEİ Şartı'nın 1 Mayıs 1999 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmesiyle KEİ bölgesel bir ekonomik işbirliği örgütüne dönüşmüştür. 2004 yılında Sırbistan’ın da katılmasından bu yana örgütün 12 üyesi bulunmaktadır.
Dış politikamızın öncelikli sahalarından olan Kafkasya ve Balkanlar arasında bir köprü niteliği taşıyan Karadeniz Bölgesi tarihten günümüze kadar çevre ülkeler için devamlı olarak yüksek önemi haiz olmuştur. Parçası olduğumuz Karadeniz Bölgesi’ne duyulan uluslararası ilgi günümüzde de sürekli artmaktadır.
Ülkemiz, bölgede işbirliği olanaklarının değerlendirildiği bölgenin en kapsayıcı ve tam teşekküllü ekonomik kuruluşu olan KEİ’nin kuruluşunda aktif rol almış olup, o zamandan beri faaliyetlerine aktif katılım sağlamakta ve Sekretarya’sına ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca, uluslararası toplumun Karadeniz’e artan ilgisinden istifadeyle, KEİ çerçevesinde somut işbirliği projelerinin hayata geçirilmesi için çalışmakta ve Örgüt’ün etkinliğinin daha da arttırılması için yoğun çaba sarfetmektedir.
Bölgede ekonomik işbirliğini tesis etme amacı güden KEİ'nin temel özelliklerinden birisi, işbirliğine ve dış dünyaya açık yapısıdır. Avusturya, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Mısır, Fransa, Almanya, Belarus, İsrail, İtalya, Polonya, Slovakya, Tunus, ABD, AB Komisyonu, Karadeniz Komisyonu, Uluslararası Karadeniz Kulübü ve Enerji Şartı Sekretaryası, KEİ toplantılarına gözlemci olarak katılmaktadırlar. Macaristan, İngiltere, İran, Karadağ, Ürdün, Japonya ve Slovenya ise Sektörel Diyalog Ortağı Statüsünde toplantılara iştirak etmektedirler.
Örgütte, Genel Sekreter Birinci Yardımcılığı görevi daimi olarak Türkiye’ye tahsis edilmiş olup, Haziran 2009’dan bu yana bu görevi Emekli Büyükelçi Sumru Noyan deruhte etmektedir. Öte yandan Örgüt’te İdari Yönetici pozisyonunda süreli olarak bir temsilcimiz daha görev yapmaktadır.
KEİ’nin tek karar organı, yılda iki defa toplanan ve oydaşma ile karar alan Dışişleri Bakanları Konseyidir. Üye ülkelerin Dışişleri Bakanlarını temsil eden ve onlar adına hareket eden Yüksek Düzeyli Memurlar Komitesinin ise temel görevi, Konseyin aldığı karar ve tavsiyelerin uygulanmasını sağlamak ve Konseye tavsiyelerde bulunmaktır.
KEİ çerçevesinde gelişen iş birliğinin temel taşı “Çalışma Grupları”dır. Dışişleri Bakanları Konseyinin kararı ile kurulan çalışma grupları, Konseye faaliyetleri hakkında raporlar sunmakta ve tavsiyelerde bulunabilmektedir. Örgüt bünyesinde, ulaştırma, enerji, haberleşme, bilim ve teknoloji başta olmak üzere çeşitli konularla ilgili çalışma grupları faaliyet göstermektedir. Ülkemiz, Bankacılık ve Finans Çalışma Grubu ve Eğitim Çalışma Grubu’nun koordinatörlüğünü yürütmektedir.
KEİ’nin, Karadeniz Ekonomik İş Birliği Parlamenter Asamblesi (KEİPA), İş Konseyi, Ticaret ve Kalkınma Bankası ve Karadeniz Etütleri Uluslararası Merkezi olmak üzere dört bağlı kuruluşu bulunmaktadır. Sözkonusu kuruluşların yönetimlerinde ülkemizin temsilcileri bulunmaktadır.
Son yıllarda KEİ çerçevesinde gerçekleştirilen işbirliği yeni boyutlar kazanmaya başlamıştır. KEİ’nin faaliyet alanlarında kamu kurumları ve özel sektör tarafından geliştirilecek projelerin ön-fizibilite çalışmalarının finansmanı amacıyla oluşturulan bir Proje Geliştirme Fonu (PGF) bulunmaktadır. PGF’nin görünürlüğünün arttırılması ve KEİ bağlantılı bölgesel projeler hakkında daha geniş kapsamlı bilgi vermek için yeni bir web-sitesi kurulmuştur (www.bsecprojects.com). Tirana’da, 23 Ekim 2008 tarihinde düzenlenen 19. KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısında, PGF için yeni bir "Çalışma Kılavuzu” kabul edilmiş olup, 2009 yılı içinde yeni Kılavuz çerçevesinde PGF başvuru formları da güncellenmiştir. PGF kurallarına göre bir proje başvurusu için en az üç KEİ ülkesinden birer proje ortağı bulunması gerekmekte ve bir projeye en fazla 30.000 Euro fon sağlanabilmektedir.
Ulaştırma konusu KEİ kapsamında önemli bir işbirliği başlığını oluşturmaktadır. Bu bağlamda düşünülen ve KEİ ülkeleri arasında etkin bir ulaşım ağı oluşturmak suretiyle ekonomik işbirliğinin gelişimine katkıda bulunmayı amaçlayan “Karadeniz Çevresi Ulaştırma Koridoru” projesi önem taşımaktadır. Proje, üye ülkeleri birbirine bağlayan ulaştırma altyapısının geliştirilmesini, bu konudaki ulusal düzenlemelerin uyumlaştırılmasını, çevrenin korunmasını, uluslararası projelerin izlenmesi için bir veritabanı oluşturularak bir harita hazırlanmasını amaçlamaktadır. Bu çerçevede, 19 Nisan 2007 tarihinde Belgrad’da yapılan KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı’nda “Karadeniz Çevre Otoyolu Geliştirilmesine İlişkin Anlayış Muhtırası imzalanmış ve 1 Kasım 2008’de yürürlüğe girmiştir. Sözkonusu Anlayış Muhtırası uyarınca, “KEİ Çevre Otoyolu Ortak Daimi Teknik Sekretaryası” Selanik’te faaliyete geçmiştir.
Buna ilaveten, Karadeniz’de deniz ulaşımından gereğince istifadeyle, karayolu ve demiryolu ağları üzerindeki yükün hafifletilmesi ve daha etkin bir ulaştırma modeline yönelinmesi amacıyla, “KEİ Bölgesinde Deniz Otoyollarının Geliştirilmesi Anlayış Muhtırası (Memorandum of Understanding on the Development of the Motorways of the Sea at the BSEC Region)”, 19 Nisan 2007 tarihinde Belgrad’da yapılan KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi 16. Toplantısında imzalanmıştır. Anılan Anlayış Muhtırası 1 Aralık 2008’de yürürlüğe girmiştir.
Ülkemiz, Deniz Otoyolları Geçici Çalışma Grubunun 29-30 Ocak 2008’de Pire’de yapılan toplantısında “KEİ Deniz Otoyolları Ortak Daimi Teknik Sekretaryası”na (JPTS) evsahipliği yapma önerisinde bulunmuştur. Romanya, Rusya ve Ukrayna da sözkonusu Sekretarya için adaylıklarını açıklamışlardır. KEİ Deniz Otoyolları Geçici Çalışma Grubunun 4. Toplantısı, 28-30 Eylül 2010 tarihlerinde İstanbul’da düzenlenmiştir. Sözkonusu toplantıya katılan Türkiye, Rusya ve Romanya heyetleri JPTS’ye adaylık önerilerini yinelemişlerdir.
7-8 Nisan 2011 tarihlerinde Köstence’de düzenlenen son Çalışma Grubu toplantısında, rotasyon önerimiz kabul edilmiş, ancak ilk sırada hangi ülkenin JPTS’ye ev sahipliği yapacağı konusunda Türkiye ile Romanya arasında bir uzlaşıya varılamamış olup, konunun bir sonraki Çalışma Grubu toplantısında ele alınmasına karar verilmiştir.
KEİ Bölgesi’nde Karayolu Eşya Taşımacılığı’nın Kolaylaştırılmasına Yönelik Anlayış Muhtırası 20 Temmuz 2006 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözkonusu Anlayış Muhtırası, KEİ üyesi ülkeler arasında uluslararası karayolu taşımacılığında aşamalı bir liberalizasyonu öngörmekte ve buna yönelik olarak ülkelerin somut adımlar atmasını salık vermektedir. Bu hedef doğrultusunda ülkemizin öncülüğünde başlatılan girişimler çerçevesinde, eşya taşımacılığında kullanılan ticari araçların bir gidiş-dönüş seferinin arzu eden KEİ ülkeleri arasında transit olarak yapılabilmesine izin veren KEİ Geçiş Belgesi oluşturulup deneme amaçlı olarak 1 yıl süreyle uygulanmıştır. Sözkonusu uygulamaya Türkiye, Arnavutluk, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Romanya ve Sırbistan tarafından destek verilmektedir.
Anılan projenin uygulama sonuçlarını gözden geçirmek üzere toplanan yönlendirme komitesinde projenin 1 yıl süreyle daha uygulanmasına karar verilmiştir. “KEİ Geçiş Belgesi” deneme projesinin başarıyla uygulanması durumunda geçiş belgesi sistemine diğer KEİ üyesi ülkelerin de dahil olmaları imkanı bulunmaktadır.
Diğer taraftan, bölge ülkeleri arasındaki ulaştırma ve ticaret alanında işbirliğini amaçlayan bir alan da KEİ üyesi ülkelerin profesyonel sürücülerinin ve işadamlarının vize işlemlerinin kolaylaştırılması anlaşmalarıdır. “KEİ Üyesi Ülkelerin İşadamları İçin Vize İşlemlerinin Kolaylaştırılması Anlaşması” ile “KEİ Üyesi Ülkelerin Profesyonel Sürücüleri İçin Vize İşlemlerinin Kolaylaştırılması Anlaşması” Tirana’da, 23 Ekim 2008 tarihinde düzenlenen 19. KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısında Türkiye’nin yanı sıra Arnavutluk, Ermenistan ve Moldova tarafından da imzalanmıştır.
Ülkemiz, KEİ ile AB arasında gelişmekte olan ilişkileri ve her iki örgüt arasında kurumsal işbirliği tesis edilmesini desteklemektedir. AB Komisyonu 2007 Haziran ayından bu yana KEİ nezdinde gözlemcilik statüsüne sahiptir. AB’nin Karadeniz Sinerjisi’ne görünürlük ve uyum kazandırmayı hedeflediği ilk üst düzey siyasi etkinlik 14 Şubat 2008 tarihinde Ukrayna’nın KEİ Dönem Başkanlığı sırasında, Kiev’de “Karadeniz Bölgesi Ülkeleri ve AB Dışişleri Bakanları Toplantısı” başlığı altında gerçekleştirilmiştir. Sözkonusu toplantıya esas itibariyle KEİ ve AB Dışişleri Bakanları katılmıştır. Toplantı, KEİ ile AB arasında Bakan düzeyinde yapılan ilk toplantı olması bakımından önem taşımıştır. Kiev’de yapılan toplantı sonunda, “Geniş Karadeniz Bölgesi Ülkeleri ve AB Dışişleri Bakanları Toplantısı Ortak Açıklaması” yayınlanmıştır. AB ile tamamı KEİ üyesi olan Geniş Karadeniz Bölgesi ülkeleri arasında ulaştırma, enerji, örgütlü suçla mücadele ve ticaret gibi alanlarda proje bazında işbirliği geliştirilmesine yönelik siyasi irade sergilenmiş ve sözkonusu alanlarda işbirliğinin temeli atılmıştır. Karadeniz Sinerjisi girişimi kapsamında 16 Mart 2010 tarihinde, Brüksel’de Çevre Bakanları Konferansı düzenlenmiştir.
Diğer yandan, KEİ-AB Etkileşimi Konusunda Geçici Uzmanlar Grubu, anılan Grubun koordinatörlüğüne atanan ve Atina’da kâin Uluslararası Karadeniz Etütleri Merkezi'nin (ICBSS) ev sahipliğinde toplantılar düzenlemektedir. Toplantılarda, KEİ ile AB arasında daha yakın bir işbirliği ve ortaklık kurulmasına yönelik öneriler getiren kağıtlar üzerinde çalışmalar sürdürülmektedir. Ayrıca, KEİ Yüksek Düzeyli Memurlar Komitesi düzeyindeki açık katılımlı KEİ troikası ile Avrupa Birliği bünyesindeki Doğu Avrupa ve Orta Asya Çalışma Grubu “COEST Working Party” arasında 14 Aralık 2009 tarihinde Brüksel’de gayri resmi KEİ-AB danışmaları gerçekleştirilmiştir. KEİ-AB Etkileşimi Konusunda Geçici Uzmanlar Grubu’nun beşinci toplantısı anılan Grubun koordinatörlüğünü yürüten Uluslararası Karadeniz Çalışmaları Merkezi'nin (ICBSS) ev sahipliğinde, 5 Şubat 2010 tarihinde Atina'da düzenlenmiştir.
KEİ’nin faaliyetlerine Dönem Başkanı ülke yön vermektedir. Dönem Başkanlığı alfabetik sıraya göre altı ay süreyle yapılmaktadır. Türkiye, 1 Mayıs-31 Ekim 2007 tarihlerinde üstlenmiş olduğu Dönem Başkanlığı sırasında KEİ çerçevesindeki iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla yeni somut proje önerileri sunmuştur. Ayrıca, KEİ’nin 15. yıl dönümü dolayısıyla 25 Haziran 2007 tarihinde İstanbul’da bir zirve düzenlenmiştir. Bir sonraki Dönem Başkanlığımız Temmuz 2012’de başlayacaktır. Dönem Başkanı ülkenin ev sahipliğinde altı ayda bir Dışişleri Bakanları Toplantısı düzenlenmekte olup son toplantı olan KEİ 24. Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı 8 Haziran 2011 tarihinde KEİ Dönem Başkanı Romanya'nın ev sahipliğinde, Bükreş’te gerçekleştirilmiştir