#

Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ)

Uluslararası Örgüt Künyesi

Örgütün Amacı:

KEİ, üyesi ülkelerin potansiyellerinden, coğrafi yakınlıklarından, ekonomilerinin birbirlerini tamamlayıcı özelliklerinden yararlanarak aralarındaki ikili ve çok taraflı ekonomik, teknolojik ve sosyal ilişkilerini çeşitlendirmeleri ve daha da geliştirmeleri, böylelikle Karadeniz havzasının bir barış, istikrar ve refah bölgesi olmasını amaçlamaktadır. Bu amaca ulaşmak için seçilen araç ise ekonomik işbirliğidir.



20.Yıldönümü Zirvesi:
26 Haziran 2012, İstanbul    

Kuruluş Tarihi:

25 Haziran 1992

Merkezi:

İstanbul

Genel Sekreteri:

Victor Tvircun

Üye Ülkeler:

Kurucu Üyeler: Türkiye, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Rusya Federasyonu, Ukrayna, Bulgaristan, Romanya

Diğer Üyeler: Arnavutluk, Sırbistan, Yunanistan

Türkiye’nin Üyelik Durumu:

1992 yılından itibaren kurucu ülke sıfatıyla teşkilata üyedir.
KEİ Dönem Başkanlığı, 1 Temmuz 2012 tarihi itibariyle Sırbistan’dan ülkemize geçmiştir. Dönem başkanlığımıza ilişkin gelişmeler http://bsec.mfa.gov.tr adresli web-sitesinden takip edilebilmektedir.

Örgütün Tarihi

Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü’nün (KEİ) kuruluş düşüncesinin temelinde 1980’lerde eski Sovyetler Birliği’nin gıda ve tüketim mallarına ve ülkemizin de enerjiye olan ihtiyacının karşılanması çerçevesinde bir işbirliği kurulması fikri yer almaktadır. Bu fikir, Romanya ve Bulgaristan’ın da katılması ile bölgesel bir işbirliği zemininde olgunlaşmaya başlamıştır. Başlangıçta, amaç olarak bir serbest ticaret bölgesi oluşturma fikri ön plana çıksa da, daha sonra hedefin ekonomik işbirliği çerçevesinde değerlendirilmesi kararlaştırılmıştır.
 
İşbirliğine ilişkin ilk somut toplantı Türkiye’nin evsahipliğinde 19 Aralık 1990’da Ankara’da yapılmıştır. Toplantıda, Azerbaycan, Gürcistan, Moldova ve Ermenistan temsilcilerinin de dâhil olduğu eski Sovyetler Birliği heyeti ile Romanya ve Bulgaristan temsilcileri yer almışlardır. Toplantı sonucunda işbirliğinin temel prensipleri üzerinde uzlaşıya varılmış olup, "Karadeniz Ekonomik İşbirliği"nin kurulması hususunda anlaşma sağlandığı resmen açıklanmıştır. Daha sonra 12-13 Mart 1991 tarihlerinde Bükreş'te, 23-24 Nisan 1991 tarihlerinde Sofya'da uzman düzeyinde toplantılar gerçekleştirilmiş, KEİ'nin amaçları ve prensipleri üzerinde görüş birliğine varılmıştır. 3 Şubat 1992 tarihinde Türkiye’nin ev sahipliğinde gerçekleştirilen toplantıda, Türkiye, Rusya Federasyonu, Romanya, Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Ukrayna ve Bulgaristan KEİ ile ilgili temel belgeyi parafe etmişlerdir. Anılan belge, 25 Haziran 1992 tarihinde İstanbul'da düzenlenen ve yukarıda geçen dokuz üye ülkenin yanı sıra, Yunanistan ile Arnavutluk'un da kurucu üye olarak katıldığı Zirve toplantısında on bir ülkenin devlet veya hükümet başkanları tarafından imzalanarak, “İstanbul Zirvesi Bildirisi” adı altında resmen işlerlik kazanmıştır.

Yalta’da 5 Haziran 1998 tarihinde Devlet veya Hükümet Başkanları tarafından imzalanan KEİ Şartı'nın 1 Mayıs 1999 tarihi itibarıyla yürürlüğe girmesiyle KEİ bölgesel bir ekonomik işbirliği örgütüne dönüşmüştür. 2004 yılında Sırbistan’ın da katılmasından bu yana örgütün 12 üyesi bulunmaktadır.


Türkiye’nin Örgüt’le İlişkileri

Dış politikamızın öncelikli sahalarından olan Kafkasya ve Balkanlar arasında bir köprü niteliği taşıyan Karadeniz Bölgesi tarihten günümüze kadar çevre ülkeler için devamlı olarak yüksek önemi haiz olmuştur. Parçası olduğumuz Karadeniz Bölgesi’ne duyulan uluslararası ilgi günümüzde de sürekli artmaktadır.
 
Ülkemiz, bölgede işbirliği olanaklarının değerlendirildiği bölgenin en kapsayıcı ve tam teşekküllü ekonomik kuruluşu olan KEİ’nin kuruluşunda aktif rol almış olup, o zamandan beri faaliyetlerine aktif katılım sağlamakta ve Sekretarya’sına ev sahipliği yapmaktadır. Ayrıca, uluslararası toplumun Karadeniz’e artan ilgisinden istifadeyle, KEİ çerçevesinde somut işbirliği projelerinin hayata geçirilmesi için çalışmakta ve Örgüt’ün etkinliğinin daha da arttırılması için yoğun çaba sarfetmektedir.
 
Bölgede ekonomik işbirliğini tesis etme amacı güden KEİ'nin temel özelliklerinden birisi, işbirliğine ve dış dünyaya açık yapısıdır. Avusturya, Hırvatistan, Çek Cumhuriyeti, Mısır, Fransa, Almanya, Belarus, İsrail, İtalya, Polonya, Slovakya, Tunus, ABD, AB Komisyonu, Karadeniz Komisyonu, Uluslararası Karadeniz Kulübü ve Enerji Şartı Sekretaryası, KEİ toplantılarına gözlemci olarak katılmaktadırlar. Macaristan, İngiltere, İran, Karadağ, Ürdün, Japonya, Kore ve Slovenya ise Sektörel Diyalog Ortağı Statüsünde toplantılara iştirak etmektedirler.
 
Örgütte, Genel Sekreter Birinci Yardımcılığı görevi daimi olarak Türkiye’ye tahsis edilmiş olup, Haziran 2009’dan bu yana bu görevi Emekli Büyükelçi Sumru Noyan deruhte etmektedir. Öte yandan Örgüt’te İdari Yönetici pozisyonunda süreli olarak bir temsilcimiz daha görev yapmaktadır.
 
KEİ’nin tek karar organı, yılda iki defa toplanan ve oydaşma ile karar alan Dışişleri Bakanları Konseyidir. Üye ülkelerin Dışişleri Bakanlarını temsil eden ve onlar adına hareket eden Yüksek Düzeyli Memurlar Komitesinin ise temel görevi, Konseyin aldığı karar ve tavsiyelerin uygulanmasını sağlamak ve Konseye tavsiyelerde bulunmaktır.
 
KEİ bünyesinde, ticaret ve ekonomi, ulaştırma, enerji, haberleşme, bilim ve teknoloji başta olmak üzere çeşitli konularla ilgili 18 adet çalışma grubu yardımcı organlar olarak faaliyet göstermektedir. Dışişleri Bakanları Konseyi’nin kararı ile kurulan ve KEİ çerçevesinde gelişen işbirliğinin temelini oluşturan Çalışma Grupları, Konseye faaliyetleri hakkında raporlar sunmakta ve tavsiyelerde bulunabilmektedirler. Bir projenin, anlaşmanın veya herhangi bir işbirliği girişiminin ilk etapta tartışıldığı organ olan Çalışma Grupları uzmanlar düzeyinde toplanmaktadır. Çalışma grubu faaliyetlerine etkinlik ve ivme kazandırılmasını teminen belirli alanlarda her üye ülke iki yıllık dönemler halinde “koordinatör ülke” görevini üstlenmektedir. Koordinatör ülke bir eylem planı hazırlayarak sözkonusu alandaki işbirliğinin önceliklerini belirlemek ve koordinatörlüğü boyunca en az iki toplantı düzenlemekle yükümlüdür. Ülkemiz halen Gümrük Çalışma Grubu, Çevre Koruma Çalışma Grubu, Kurumsal Yapılanma ve İyi Yönetişim Çalışma Grubu, KOBİ Çalışma Grubu ile Bilim ve Teknoloji Çalışma Grubu’nun koordinatörlüğünü yürütmektedir.
 
KEİ’nin, Karadeniz Ekonomik İş Birliği Parlamenter Asamblesi (KEİPA), İş Konseyi, Ticaret ve Kalkınma Bankası ve Karadeniz Etütleri Uluslararası Merkezi olmak üzere dört bağlı kuruluşu bulunmaktadır. Sözkonusu kuruluşların yönetimlerinde ülkemizin temsilcileri bulunmaktadır.
 
Son yıllarda KEİ çerçevesinde gerçekleştirilen işbirliği yeni boyutlar kazanmaya başlamıştır. KEİ faaliyet alanlarında kamu kurumları ve özel sektör tarafından geliştirilecek projelerin ön-fizibilite çalışmalarının finansmanı amacıyla oluşturulan bir Proje Geliştirme Fonu (Project Development Fund-PDF) bulunmaktadır. 2002 yılında kurulan bu Fonun amacı bölgesel işbirliğini olumlu etkileyecek, bölgeye yararlı olabilecek fikirleri destekleyerek projenin oluşturulmasına katkıda bulunmaktır.
 
PDF kurallarına göre bir proje başvurusu için en az üç KEİ ülkesinden birer proje ortağı bulunması gerekmekte ve bir projeye en fazla 30.000 Euro fon sağlanabilmektedir. Projenin süresi genelde 12 ayla sınırlı tutulmakta olup, KEİ’ye üye olmayan ülkelerden de katılım, bu ortakların kendi aktivitelerini finanse edebilmeleri kaydıyla, desteklenmektedir.
 
Projeleri değerlendirmek ve bu yöndeki çalışmaları yönlendirmek amacıyla üye ülke temsilcilerinden oluşan bir Yönlendirme Komitesi kurulmuştur. KEİ Proje Geliştirme Fonu (PGF) Yönlendirme Komitesi’nin son toplantısı, 30 Nisan 2012 tarihinde İstanbul’da düzenlenmiştir.
 
Ulaştırma konusu, KEİ kapsamında önemli bir işbirliği başlığını oluşturmaktadır. Bu bağlamda KEİ ülkeleri arasında etkin bir ulaşım ağı oluşturmak suretiyle ekonomik işbirliğinin gelişimine katkıda bulunmayı amaçlayan “Karadeniz Çevre Ulaştırma Koridoru/Black Sea Ring Corridor” projesi önem taşımaktadır. Proje, üye ülkeleri birbirine bağlayan ulaştırma altyapısının geliştirilmesi, bu konudaki ulusal düzenlemelerin uyumlaştırılması, çevrenin korunması, uluslararası projelerin izlenmesi için bir veri tabanı oluşturularak bir harita hazırlanmasını amaçlamaktadır. Bu çerçevede, 19 Nisan 2007 tarihinde Belgrad’da yapılan KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi 16. Toplantısı’nda “Karadeniz Çevre Otoyolunun Eşgüdümlü Olarak Geliştirilmesine Dair Mutabakat Zaptı (Memorandum of Understanding for the Coordinated Development of the Black Sea Ring Highway) - MoU” imzalanmıştır ve 1 Kasım 2008’de yürürlüğe girmiştir.
 
Sözkonusu Mutabakat Zaptı uyarınca, “KEİ Çevre Otoyolu Ortak Daimi Teknik Sekretaryası” Selanik’te faaliyete geçmiştir. Bölgedeki karayolu altyapısının ve Karadeniz’de kombine ve çok modlu taşımacılığın geliştirilmesi amaçlanmaktadır.
 
Buna ilaveten, Karadeniz’de deniz ulaşımından gereğince istifadeyle, karayolu ve demiryolu ağları üzerindeki yükün hafifletilmesi ve daha etkin bir ulaştırma modeline yönelinmesi amacıyla, “KEİ Bölgesinde Deniz Otoyollarının Geliştirilmesi Anlayış Muhtırası (Memorandum of Understanding on the Development of the Motorways of the Sea at the BSEC Region)”, 19 Nisan 2007 tarihinde Belgrad’da yapılan KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi 16. Toplantısında imzalanmıştır. Anılan Anlayış Muhtırası 1 Aralık 2008’de yürürlüğe girmiştir.
 
Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) Deniz Otoyolları Geçici Çalışma Grubu’nun son Toplantısı, KEİ Dönem Başkanı Rusya’nın ev sahipliğinde, 6-7 Ekim 2011 tarihlerinde, Novorosski’de düzenlenmiş, toplantıda KEİ Deniz Otoyollarının Geliştirilmesi Ortak Daimi Teknik Sekretaryasına hangi ülkenin ev sahipliği yapacağı konusu ele alınmış, ancak tarafların ikili danışma talepleri nedeniyle bir sonraki toplantıda ele alınmak üzere ertelenmiştir. Ülkemiz de (Ulaştırma Bakanlığı) sözkonusu Sekretarya’ya ev sahipliği yapmak üzere talip olmuştur.
 
KEİ Bölgesi’nde Karayolu Eşya Taşımacılığı’nın Kolaylaştırılmasına Yönelik Anlayış Muhtırası 20 Temmuz 2006 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözkonusu Anlayış Muhtırası, KEİ üyesi ülkeler arasında uluslararası karayolu taşımacılığında aşamalı bir liberalizasyonu öngörmekte ve buna yönelik olarak ülkelerin somut adımlar atmasını salık vermektedir. Bu hedef doğrultusunda ülkemizin öncülüğünde başlatılan girişimler çerçevesinde, eşya taşımacılığında kullanılan ticari araçların bir gidiş-dönüş seferinin arzu eden KEİ ülkeleri arasında transit olarak yapılabilmesine izin veren KEİ Geçiş Belgesi oluşturulup deneme amaçlı olarak 1 yıl süreyle uygulanmıştır. Sözkonusu uygulamaya Türkiye, Arnavutluk, Ermenistan, Gürcistan, Moldova, Romanya ve Sırbistan tarafından destek verilmektedir.
 
Diğer taraftan, bölge ülkeleri arasındaki ulaştırma ve ticaret alanında işbirliğini amaçlayan bir alan da KEİ üyesi ülkelerin profesyonel sürücülerinin ve işadamlarının vize işlemlerinin kolaylaştırılması anlaşmalarıdır. “KEİ Üyesi Ülkelerin İşadamları İçin Vize İşlemlerinin Kolaylaştırılması Anlaşması” ile “KEİ Üyesi Ülkelerin Profesyonel Sürücüleri İçin Vize İşlemlerinin Kolaylaştırılması Anlaşması” Tirana’da, 23 Ekim 2008 tarihinde düzenlenen 19. KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısında Türkiye’nin yanı sıra Arnavutluk, Ermenistan ve Moldova tarafından da imzalanmıştır.
 
Ülkemiz, KEİ ile AB arasında gelişmekte olan ilişkileri ve her iki örgüt arasında kurumsal işbirliği tesis edilmesini desteklemektedir. AB Komisyonu 2007 Haziran ayından bu yana KEİ nezdinde gözlemcilik statüsüne sahiptir. AB’nin Karadeniz Sinerjisi’ne görünürlük ve uyum kazandırmayı hedeflediği ilk üst düzey siyasi etkinlik 14 Şubat 2008 tarihinde Ukrayna’nın KEİ Dönem Başkanlığı sırasında, Kiev’de “Karadeniz Bölgesi Ülkeleri ve AB Dışişleri Bakanları Toplantısı” başlığı altında gerçekleştirilmiştir. Sözkonusu toplantıya esas itibariyle KEİ ve AB Dışişleri Bakanları katılmıştır. Toplantı, KEİ ile AB arasında Bakan düzeyinde yapılan ilk toplantı olması bakımından önem taşımıştır. Kiev’de yapılan toplantı sonunda, “Geniş Karadeniz Bölgesi Ülkeleri ve AB Dışişleri Bakanları Toplantısı Ortak Açıklaması” yayınlanmıştır. AB ile tamamı KEİ üyesi olan Geniş Karadeniz Bölgesi ülkeleri arasında ulaştırma, enerji, örgütlü suçla mücadele ve ticaret gibi alanlarda proje bazında işbirliği geliştirilmesine yönelik siyasi irade sergilenmiş ve sözkonusu alanlarda işbirliğinin temeli atılmıştır.

KEİ Dönem Başkanlığı, 1 Temmuz 2012 tarihi itibariyle ülkemize geçmiştir. Dönem Başkanlığımız süresince kuruluşunda öncü rol oynadığımız ve Sekretaryasına ev sahipliği yaptığımız KEİ’ye küresel ve bölgesel gelişmeler ışığında yeni bir vizyon kazandırılarak, etkinlik ve görünürlüğünün artırılması amaçlanmaktadır.
 
KEİ Dönem Başkanlığımız aynı zamanda Örgütün 20. Kuruluş Yıldönümüne rastlamaktadır. Bu bağlamda, KEİ 20. Kuruluş Yıldönümü Devlet/Hükümet Başkanları Zirvesi, ülkemizin ev sahipliğinde Türkiye- Sırbistan eşbaşkanlığında 26 Haziran 2012 tarihinde İstanbul’da düzenlenmiştir.
 
Zirvenin ana gündem maddesini küresel ve bölgesel ekonomik gelişmeler ışığında KEİ’ye yeni bir vizyon kazandırılarak etkinlik ve görünürlüğünün artırılması teşkil etmiştir. Bu çerçevede, KEİ’nin önümüzdeki on yıllık sürece dair hedeflerini belirleyen Ekonomik Gündem Belgesi kabul edilmiştir. Ticaret, ulaştırma, enerji, haberleşme, bilim ve teknoloji, turizm ve eğitim başta olmak üzere birçok alanda teşkilatın 2020 yılına yönelik vizyonunu ortaya koyan sözkonusu belge, KEİ’nin iş birliğinin daha işlevsel hale getirilmesi ve sürdürülebilir kalkınma temelinde bölgenin zengin insan ve doğal kaynaklarının daha etkin kullanılmasına yardımcı olması açısından büyük önem taşımaktadır.
 
Zirve sırasında KEİ’nin geleceğini şekillendiren siyasi bir talimat niteliğindeki İstanbul Zirve Bildirisi kabul edilmiştir.