#

İran'ın Ekonomisi

İran ekonomisi yüksek oranda petrol gelirlerine (İran dünya petrol rezervlerinin % 10’una sahiptir) bağımlı görünmektedir. Devlet, genel olarak ekonominin % 35’ini doğrudan, % 45’ini ise “bonyad” olarak adlandırılan vakıflar aracılığı ile elinde tutmaktadır. Kalan % 20’lik kesim ise, küçük çaplı ticaret erbabının (pazar) elindedir.

İran, Rusya’dan sonra en büyük doğalgaz rezervlerini elinde bulundurmasına karşın (İran dünya doğalgaz rezervlerinin % 17’sine sahiptir), doğalgaz alanında net ithalatçı konumundadır. Doğalgaz rezervlerinin sadece %48’lik bir bölümü işletilebilmektedir. Hâlihazırda İran, boru hattı kanalıyla ülkemize, Ermenistan’a ve Azerbaycan’a (Nahçıvan) ihracat, Türkmenistan’dan da ithalat yapmaktadır.

2010 yılı içinde, sübvansiyonların aşamalı olarak kaldırılmasına başlanmış, özelleştirme konusunda önemli adımlar atılmış ve KDV uygulamasına başlanmıştır.

Küresel mali ve ekonomik krizin etkisinin giderek hissedilmesiyle İran ekonomisinde 2009 yılında % 0,5 daralma yaşanmış, ancak 2010 yılında (% 3 oranında) tekrar büyüme trendine girmiştir.

İran’ın 2010 yılı GSYİH 412 milyar ABD Doları, kişi başına milli geliri ise (SGP’ye göre) 11.755 ABD Doları düzeyindedir. “Economist Intelligence Unit” (EUI) tarafından yapılan bir değerlendirmede, Nisan 2011 itibariyle % 13,5 seviyesindeki enflasyon oranının 2011 yılsonu itibariyle % 20,5’e yükselmesinin öngörüldüğü bildirilmektedir. Aynı değerlendirmeye göre, 2011 yılsonu itibariyle işsizlik oranının %14,1’e (2010’da % 13,2 idi) yükselmesi, 2010 yılında 1,69 milyar ABD Doları olan İran’daki yabancı yatırımın ise 2011 yılında 1,2 milyar ABD Dolarına düşmesinin beklendiği belirtilmektedir.

Sanayi hammadde ve ara ürünleri, gıda ürünleri ve tüketim maddeleri ile teknik hizmetler ithalatı gerçekleştiren İran, ham petrol, petrokimya ürünleri, sebze-meyve, halı ve fıstık ihraç etmektedir.

İKİLİ TİCARET RAKAMLARIMIZ (1.000 ABD Doları)

YILLAR

İHRACAT

DEĞİŞİM (%)

İTHALAT

DEĞİŞİM
(%)

HACİM

DENGE

2000

235.785

49,4

815.730

28,3

1.051.515

-579.945

2001

360.536

52,9

839.800

3

1.200.336

-479.264

2002

333.962

-7,4

920.972

9,7

1.254.934

-587.010

2003

533.786

59,8

1.860.683

102

2.394.469

-1.326.897

2004

813.031

52,3

1.962.059

5,4

2.775.090

-1.149.028

2005

912.940

12,3

3.469.706

76,8

4.382.646

-2.556.766

2006

1.066.902

16,9

5.626.610

62,2

6.693.512

-4.559.708

2007

1.441.190

35,1

6.615.393

17,6

8.056.583

-5.174.203

2008

2.029.760

40,8

8.199.689

23,9

10.229.449

-6.169.929

2009

2.024.758

-0,2

3.405.896

-58,5

5.430.654

-1.381.138

2010

3.042.957

50,3

7.644.782

124,4

10.687.739

-4.601.825