Uluslararası Teşkilat Künyesi

Kuruluş Amacı:

Asya ülkeleri arasında güven ve işbirliğini artırmak, bölgedeki diğer kuruluşlarla mükerrer olmadan ve karşı bir blok oluşturmadan her Asya ülkesini bünyesine dahil ederek olumlu işbirliği temelinde bir “Asya Toplumu” oluşturmaktır.

Kuruluş Yılı: 2002

Merkezi: Kuveyt

Genel Sekreteri: Nasser Raden Thamer Al-Mutairi (1 Eylül 2024 itibariyle)

Dönem Başkanı: Tayland (1 Ocak 2025 itibariyle)

Üye Ülkeler (35):

Afganistan, BAE, Bahreyn, Bangladeş, Butan, Brunei, ÇHC, Endonezya, Filipinler, Filistin, Güney Kore, Hindistan, İran, Japonya, Kazakistan, Kamboçya, Katar, Kırgızistan, Kuveyt, Laos, Malezya, Moğolistan, Myanmar, Nepal, Özbekistan, Pakistan, Rusya Federasyonu, Singapur, Sri Lanka, Suudi Arabistan, Tacikistan, Tayland, Türkiye, Umman ve Vietnam.

Teşkilatın Tarihçesi ve Yapısı:

Tayland’ın Cha-am şehrinde 18-19 Haziran 2002 tarihlerinde düzenlenen Bakanlar Toplantısında kurulmuş olup, tüm Asya kıtasını kapsayan ilk forum niteliği taşımaktadır. AİD Bakanları ilk toplantıda AİD'nin “diyalog” ve “projeler” olmak üzere iki boyutta geliştirilmesi hususunda anlaşmıştır.

AİD’nin geçici Sekretaryası 2013 yılında Kuveyt’te kurulmuştur. Kuveyt’in Dışişleri Bakanı, AİD Genel Sekreteri’ni muhatap 22 Aralık 2024 tarihli mektubunda, AİD 3. Zirvesinde kabul edilen Doha Bildirisi’nin ilgili maddesine atfen, halihazırda bir diyalog ve istişare forumu olan AİD’nin uluslararası kuruluşa dönüşümü amacıyla görüşmelerin başlatılmasını teklif etmiştir.

Gündeminde siyasi konulara yer verilmeyen AİD’nin altı işbirliği sütunu bulunmaktadır. Bunlar (1) Bağlantısallık (2) Bilim, teknoloji ve inovasyon (3) Eğitim ve insan kaynakları gelişimi (4) Gıda, enerji ve su güvenliği ilişkisi (5) Kültür ve turizm (6) ile Kapsayıcı ve sürdürülebilir kalkınmanın desteklenmesidir.

Bugüne kadar üç AİD Zirvesi düzenlenmiştir. 15-17 Ekim 2012 tarihinde düzenlenen ilk AİD Zirvesi ile teşkilat Bakanlar Düzeyindeki Diyalog’dan Liderler Zirvesi formatına geçmiş ve böylece siyasi görünürlüğünü artırmıştır. Tayland evsahipliğinde 8-10 Ekim 2016 tarihlerinde Bangkok’ta düzenlenen 2. Zirve’de “Tek Asya” vizyonu çerçevesinde bölgesel dayanışmanın teşvik edildiği “Bangkok Bildirisi” ve “Asya Vizyonu 2030 (ACD Vision for Asia Cooperation 2030)” başlıklı uzun vadeli vizyon belgesi kabul edilmiştir. 25-26 Haziran 2023 tarihlerinde Katar evsahipliğinde Doha’da gerçekleştirilen 3. Zirvede AİD Vizyonu 2030’un uygulanmasına ilişkin yol haritası onaylanmış, ayrıca dijital dönüşüm, kadınların ekonomik katılımı ve Asya içi yatırım akışının kolaylaştırılması temel gündem başlıkları olarak ele alınmıştır.

Türkiye-AİD İlişkileri:

Ülkemiz, 2013’te üye olduğu AİD kapsamındaki çalışmalara aktif şekilde katılmaktadır. Bu kapsamda, ülkemiz, Eylül 2019-Kasım 2021 tarihleri arasında AİD dönem başkanlığını yürütmüş olup, pandemiye rağmen AİD çalışmalarına dinamizm kazandırılmıştır. AİD 17. Bakanlar Toplantısı ülkemizin başkanlığında 21 Ocak 2021 tarihinde “Yeni Normal ve Güvenli ve Sağlıklı Turizm” temasıyla çevrimiçi düzenlenmiştir. AİD’nin altı işbirliği sütununda müteakip döneme yönelik işbirliği taahhütlerini içeren “Ankara Bildirisi” ve “ACD 2030 Vizyonu”nun yol haritası niteliğindeki “AİD Planı 2021-2030 (ACD Blueprint 2021-2030)” belgesi dönem başkanlığımızda kabul edilmiştir. “AİD Planı 2021-2030” kapsamındaki altı işbirliği sütununa dair çalışma grupları tesis edilmiş, ülkemiz “bağlantısallık” çalışma gruplarının ilk başkanlığını üstlenmiştir.