ICAO Hakkında Genel Bilgi: ABD’nin Şikago kentinde 7 Aralık 1944 tarihinde imzalanan Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi (Şikago Sözleşmesi) uyarınca kurulan ve 1945 yılında geçici (PICAO), 1947 yılından itibaren daimî Teşkilat olarak Kanada-Montreal’de faaliyete geçen ICAO, Birleşmiş Milletler’in (BM) teknik bir ihtisas kuruluşudur. Teşkilat, sivil havacılığa ilişkin kural ve tavsiyeler belirlemekte, güncellemekte ve bunların küresel düzeyde uygulanmasını sağlamak üzere üye devletlere destek sunmaktadır. ICAO, 1992 yılında yapılan 29. Genel Kurulunda aldığı A29-1 sayılı Kararla, kuruluşunun 50. yılı olan 1994 yılından itibaren 7 Aralık tarihini Uluslararası Sivil Havacılık Günü ilan etmiştir. BM Genel Kurulu da 1996 yılında aldığı A/RES/51/33 sayılı Kararla 7 Aralık gününü BM sisteminde Uluslararası Sivil Havacılık Günü olarak resmen tanımıştır. Sözkonusu tarihlerden itibaren 7 Aralık günü ülkemiz dâhil tüm dünyada Uluslararası Sivil Havacılık Günü olarak çeşitli etkinliklerle kutlanmaktadır.
Kuruluş Tarihi: 7 Aralık 1944	Merkezi: Montreal / Kanada	Konsey Başkanı: Toshiyuki Onuma (Japonya, 1 Ocak 2026’da göreve başlamıştır)	Genel Sekreter: Juan Carlos Salazar (Kolombiya-1 Ağustos 2021’de göreve başlamış olup, 2024’den itibaren üç yıllık ikinci görev dönemindedir)

Üye Ülkeler:

Klasik Birleşmiş Milletler sistemine göre çalışan ICAO’ya 193 ülke üyedir. Üye ülkelerin listesine www.icao.int/about-icao/Pages/member-states.aspx adresinden erişim mümkündür.

Teşkilatın Amacı:

ICAO’nun stratejik hedeflerini aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür:

• Her Uçuş Emniyetli ve Güvenli Olmalıdır (Every Flight Is Safe and Secure):

Sıfır zayiat hedefiyle hava yolcuları, kargo ve personel için uçuş emniyeti ve güvenliğinin sağlanması.

• Havacılık Çevresel Açıdan Sürdürülebilir Olmalıdır (Aviation Is Environmentally Sustainable):

2050 yılına kadar net sıfır karbon salımına ulaşılması, uçak gürültüsü ve emisyonlarının azaltılması.

• Havacılık Herkes İçin Sorunsuz, Erişilebilir ve Güvenilir Hareketlilik Sağlamalıdır (Aviation Delivers Seamless, Accessible, and Reliable Mobility for All):

İyi koordine edilmiş ve uygun fiyatlı hizmetler aracılığıyla hava seyrüseferi ve seyahatinin kolaylaştırılması.

• Hiçbir Ülke Geride Kalmasın (No Country Left Behind):

Sivil havacılıkta ülkeler arasındaki gelişmişlik düzeyi farklılıklarının azaltılması amacıyla, işbirliği ve karşılıklı destek yoluyla küresel çapta emniyet, güvenlik, verimlilik ve sürdürülebilirlik hedeflerine ulaşılması; bu çerçevede gelişmekte olan ülkelere teknik yardım, kapasite inşası ve eğitim desteği verilmesi.

• Uluslararası Sivil Havacılık Sözleşmesi ve Diğer Anlaşmalar, Yasalar ve Düzenlemeler Tüm Sorunları Ele Almaktadır (The International Civil Aviation Convention and Other Treaties, Laws and Regulations Address All Challenges):

Mevcut ve muhtemel zorlukları kapsayan, güçlü bir uluslararası hava hukuku sistemi oluşturulması ve korunması.

• Hava Taşımacılığının Ekonomik Gelişimi, Herkes İçin Ekonomik Refahın ve Toplumsal Esenliğin Sağlanmasını Güvence Altına Alır (The Economic Development of Air Transport Assures the Delivery of Economic Prosperity and Societal Well-Being for All):

Sivil havacılığın ekonomik ve sosyal kalkınmadaki önemi ışığında, herkes için refah sağlayan, ekonomik açıdan sürdürülebilir bir havacılık sisteminin gelişiminin teşviki.

ICAO’nun Yapısı:

ICAO’nun yapısı Genel Kurul, Konsey ve Sekretarya’dan oluşmaktadır. Genel Kurul ve Konsey, Teşkilatın karar alma organlarıdır. Tüm üye devletlerin katılımıyla üç yılda bir ICAO merkezinde toplanan Genel Kurulda her ülkenin bir oy hakkı vardır. Sözleşmede aksine hüküm bulunmayan hâllerde, kararlar oy çokluğu ile alınmaktadır. Genel Kurul toplantılarında ICAO’nun teknik, ekonomik, mali, hukuk ve teknik işbirliği alanlarındaki tüm çalışmaları ayrıntılı olarak gözden geçirilmekte, Teşkilat birimlerine gelecekteki çalışmaları için yön verilmektedir. ICAO’nun son Genel Kurul toplantısı (42. Genel Kurul) 23 Eylül – 3 Ekim 2025 tarihlerinde yapılmıştır.

Konsey, Genel Kurula karşı sorumlu, daimî bir organ niteliğindedir. Teşkilatın yasama ve yürütme işlevini üstlenmiştir. Genel Kurul tarafından 3 yıl için seçilen 36 üye ülke temsilcisinden oluşan Konsey üyelerinin seçim sürecinde, ülkelerin uluslararası sivil havacılığa ve sivil havacılık sektörüne katkı düzeyleri ve bölgesel-coğrafi dağılım hususları dikkate alınmaktadır. ICAO Konseyi’nde 2025-2028 döneminde temsil edilen 36 ülkenin listesi www.icao.int/about-icao/Council/CouncilStates/Pages/default.aspx bağlantısında yer almaktadır.

Konsey, çalışmalarını her yıl Ocak-Mart, Mayıs-Haziran ve Eylül-Kasım ayları olmak üzere 3 dönem hâlinde sürdürmektedir. Konsey başkanlığını hâlen, Kasım 2025'te Konsey'de yapılan seçimle üç yıllık süre için seçilen Toşiyuki Onuma (Japonya) 1 Ocak 2026'dan itibaren yürütmektedir.

Öte yandan, çok sayıda ihtisas birimi Konsey çalışmalarına yardımcı olmak üzere faaliyet göstermektedir. Bunlardan en önemlisi Hava Seyrüsefer Komisyonu'dur (ANC). Teknik nitelikli bu Komisyon 19 uzmandan oluşmaktadır. Komisyon kendine bağlı çalışma grupları, paneller ve alt komiteler de kurabilmektedir. Devletler; ANC ve altında kurulu yapılara, üye ya da gözlemci konumunda katılabilmektedir. Ülkemiz, Komisyon çalışmalarına gözlemci, alt gruplardan bazılarına ise üye olarak katılmaktadır.

Konsey’e bağlı olarak görev yapan bellibaşlı diğer Komiteler; Hava Ulaştırma Komitesi, Havacılık Güvenliği Komitesi, İklim ve Çevre Komitesi, Yönetişim Komitesi, Finans Komitesi, Hava Seyrüsefer Hizmetleri Ortak Destek Komitesi, Evsahibi Ülkeyle İlişkiler Komitesi, Teknik İşbirliği ve Uygulama Destek Komitesi’dir.

Teşkilatın Sekretaryası, ICAO’nun faaliyetlerine ve Konsey’in çalışmalarına destek vermek üzere Teşkilatla aynı tarihte Montreal’de kurulmuştur. BM sistemine göre, 600 civarında uluslararası personel istihdam eden ICAO Sekretaryası’nın başında bir Genel Sekreter bulunmaktadır. Genel Sekreter Teşkilatın üst düzey icra yetkilisidir. Genel Sekreterlik görevini, 2021’de 3 yıllığına seçilen ve 2024’te 3 yıllık dönem için görevi uzatılan Juan Carlos Salazar (Kolombiya) yürütmektedir.

Sekretarya bünyesinde Hava Seyrüsefer (ANB), Hava Ulaştırma (ATB), Kapasite Geliştirme ve Uygulama (CDI), Hukuk ve Dış İlişkiler (LEB) ile İdari ve Hizmetler Büroları (ADB) olmak üzere beş ana birim bulunmaktadır. Ayrıca, Teşkilatın 7 bölge ofisi [Bangkok (Asya-Pasifik), Kahire (Ortadoğu), Dakar (Batı ve Orta Afrika), Lima (Güney Amerika), Meksika (Kuzey Amerika, Orta Amerika ve Karayip), Nairobi (Doğu ve Güney Afrika) ve Paris (Avrupa ve Kuzey Atlantik)] ile 1 alt ofisi (Pekin) de Sekretarya’ya bağlı olarak faaliyet göstermektedir.

Montreal kent merkezindeki ICAO binasında toplam 67 ülkenin yerleşik (resident) Daimî Temsilcilik ofisleri yer almaktadır (2026 Ocak itibarıyla).

Türkiye-ICAO ilişkileri:

Türkiye, 7 Aralık 1944 tarihinde Şikago Sözleşmesi’ni ilk imzalayan 52 ülke arasında yer alarak ICAO'nun kurucu üyesi olmuş, Sözleşme ve Ekleri’ni 05.06.1945 tarih ve 4749 sayılı Kanunla onaylamış, Teşkilatın Geçici Konseyi (PICAO/1945-1947) ve Birinci Konseyi'nde (1947-1950) temsil edilmiştir.

Ülkemiz daha sonra, 27 Eylül-7 Ekim 2016 tarihlerinde yapılan 39. Genel Kurulda yapılan seçimlerde 2016-2019 dönemi için Avrupa Sivil Havacılık Konferansı (ECAC) grubundan Konsey üyeliğine yeniden seçilmiştir. Konsey üye sayısının 36’dan 40’a çıkarılmasını öngören 2016 tarihli Tadil Protokolü’nün yürürlüğe girmesinin ardından (bunun için en az 128 ülke tarafından Protokol’ün iç onay sürecinin tamamlanması gerekmektedir) ilave 4 koltuk için yapılacak seçimlerde ülkemizin, ECAC grubunun adayı olarak tekrar Konsey üyesi olması öngörülmektedir.

Sivil havacılığın 1970’li yıllardan itibaren küresel ölçekte önem kazanmasıyla birlikte, ICAO’nun çalışmaları Ottava Büyükelçiliğimizce takip edilmiştir. Ülkemizin sivil havacılık alanında ikili ve çok taraflı işbirliğini güçlendirmeye yönelik çabaları ve ICAO’nun çalışmalarına verdiği önem doğrultusunda, 1990 yılında ICAO nezdinde mukim Daimî Temsilciliğimiz açılarak faaliyetine başlamıştır.

ICAO’nun uluslararası havacılık kural ve tavsiyelerini oluşturma ve bunları tadil etme sürecinde, bünyesinde bulunan teknik panel, komite ve çalışma grupları önemli rol oynamaktadır. Konsey, ANC veya Hava Ulaştırma Komitesi’ne (ATC) bağlı olarak kurulan bu panel, komite veya çalışma grupları, konularında ihtisas sahibi uzmanlardan oluşmaktadır. Hâlihazırda faaliyet gösteren panel ve çalışma gruplarında üye ve gözlemci olmak üzere çok sayıda uzmanımız Teşkilatın ihtisas faaliyetlerine katkıda bulunmaktadır.

BM’nin teknik bir uzmanlık kuruluşu niteliğindeki ICAO’nun küresel sivil havacılığa ilişkin kural ve normları, teknik kapasite geliştirme ve işbirliği faaliyetleri, ülkemizde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığımıza bağlı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü ile Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü gibi uzmanlık kurumlarımızca yakından takip edilmektedir.

Daimî Temsilciliğimiz Konsey ve Konsey’e bağlı tüm komite ve komisyonların çalışmalarını yakından takip etmekte, ilgili kurumlarımız da ICAO toplantılarına aktif olarak katılmaktadır.

Uluslararası Sivil Havacılık Teşkilatı’nın (ICAO) Faaliyet Alanı ve İşlevi:

ICAO 1944 yılında kuruluşundan itibaren, sivil havacılık alanında küresel ölçekte önemli ve kalıcı gelişmelere önayak olmuştur. Ana işlevi, uçuş emniyeti (safety) ve güvenliğine (security) ilişkin uluslararası kurallar ve siyasalar geliştirerek, uluslararası sivil havacılığın düzenli gelişimini ve kurallarının küresel düzeyde uygulanmasını sağlamaktır.

ICAO’yu kuran 1944 tarihli Şikago Sözleşmesi ile 19 Ek’i, içerdiği hükümler itibariyle sadece üye devletleri bağlamaktadır. Buna karşın Sözleşme, taraf devletlere, Sözleşme hükümlerine aykırı taahhüt ve fiillerde bulunan havayolu şirketlerine karşı yaptırımda bulunma yükümlülüğü getiren bazı hükümler de içermektedir.

Diğer yandan ICAO Konseyi, küresel sivil havacılığa ilişkin Şikago Sözleşmesi’nde öngörülen mevcut işlevinin yanısıra, anılan Sözleşme ve Ekleri’nin yorumlanması veya uygulanması konusunda iki veya daha fazla akit devlet arasında ortaya çıkabilecek ve müzakere yoluyla çözülemeyen anlaşmazlıklar hakkında, ilgili devletin/devletlerin başvurusu üzerine karar alma yetkisini haizdir. Herhangi bir akit devlet, Konsey’in bu nitelikteki kararını, anlaşmazlığın diğer taraflarının da kabul edeceği bir adhoc tahkim mahkemesine veya Uluslararası Adalet Divanı’na taşıyarak temyiz edebilir.

Özetle, sivil havacılığın emniyeti ve güvenliğiyle ilgili gerekli tüm kurallar Teşkilat tarafından saptanmakta; bunların ulusal düzeyde uygulanması ise ICAO bünyesinde kurulmuş mekanizmalar yoluyla denetlenmektedir.