Uluslararası Teşkilat Künyesi

Kuruluş Amacı:

Kıtada barış, güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesi; Asya ülkeleri arasında güvene dayalı bir refah ortamı yaratarak bölgesel ve küresel barışa katkıda bulunmak; güven artırıcı önlemler yoluyla devletler arasında işbirliğini geliştirmek, siyasi diyaloğu kurumsallaştırmak ve Asya’da kalıcı istikrarın tesisidir.

Kuruluş Yılı: 1992

Merkezi: Astana, Kazakistan

Genel Sekreteri: Büyükelçi Kayrat Sarıbay (1999-2003 yılları arasında Kazakistan’ın Ankara Büyükelçiliği görevinde bulunmuş olan Kazakistan’ın Dışişleri Eski Bakan Yardımcısıdır.)

Dönem Başkanı: Azerbaycan (2025-2026)

Üye Ülkeler (28):

Afganistan, Azerbaycan, BAE, Bahreyn, Bangladeş, ÇHC, Filistin, Güney Kore, Hindistan, Irak, İran, İsrail, Kamboçya, Katar, Kazakistan, Kırgızistan, Kuveyt, Mısır, Moğolistan, Özbekistan, Pakistan, Rusya Federasyonu, Sri Lanka, Tacikistan, Tayland, Türkiye, Ürdün, Vietnam.

Gözlemci Ülkeler (10):

Belarus, Endonezya, Japonya, Laos, Malezya, Türkmenistan, ABD, Ukrayna, Filipinler, Suudi Arabistan.

Ortak Teşkilatlar (6):

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO), Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ), Şanghay İşbirliği Teşkilatı Anti Terörizm Merkezi (ŞİÖ-RATS), Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC), Kazakistan Halk Meclisi (APK), Avrasya Ekonomik Birliği (AvEB).

Gözlemci Teşkilatlar (5):

Birleşmiş Milletler (UN), Uluslararası Göç Teşkilatı (IOM), Arap Ligi, AGİT, TURKPA.

Teşkilatın Tarihçesi ve Yapısı:

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev, Birleşmiş Milletler 47. Genel Kurul toplantısı vesilesiyle, Ekim 1992’de Asya’da AGİT benzeri ancak bölgesel özellikleri dikkate alan kurumsal bir işbirliği yapısının oluşturulması önerisini gündeme getirmiştir.

Süreç Kazakistan’ın eşgüdümünde 1993 yılında başlamış, 4 Temmuz 2002 tarihinde Kazakistan’da 16 üye devlet ve 10 gözlemci devlet/organizasyon katılımıyla gerçekleştirilen Devlet ve Hükümet Başkanları Zirve Toplantısında CICA’nın ileriye yönelik çalışma alanlarının ve kurumsal yapısının temel çerçevesini çizen “Almatı Senedi”nin kabul edilmesiyle ise resmi olarak CICA’nın temeli atılmıştır. Böylelikle üye devletlerin Asya kıtasında kalıcı barış, güvenlik ve istikrarın sağlanmasına yönelik ortak iradesi ortaya konmuştur.

İlk Dönem Başkanı olan Kazakistan’ın sekiz yıllık (2002-2010) Dönem Başkanlığı sırasında Devlet ve Hükümet Başkanları düzeyindeki iki Zirve Toplantısı gerçekleştirilmiştir.

CICA’da i) ekonomik, ii) çevre, iii) insani, iv) yeni sınama ve tehditler, v) askeri-siyasi olmak üzere beş ana boyutta Güven Arttırıcı Önlemler’in (GAÖ) uygulanması çalışmaları yapılmaktadır. Usul Kuralları çerçevesinde kararlar, üye ülkeler arasındaki oydaşma yoluyla alınmaktadır.

Son Zirve 12-13 Kasım 2022 tarihlerinde Kazakistan’ın evsahipliğinde Astana’da gerçekleştirilmiştir. Zirve’de kabul edilen Astana Bildirisiyle CICA’nın uluslararası teşkilata dönüştürülmesi yönünde ortak irade oluşmuştur. Dönüşüm sürecine dair yol haritası 2023 yılında Bakanlar Konseyi tarafından onaylanmıştır. Kuruluş şartı, Sekreteryanın yapısı ve usul kuralları gibi hususlarda müzakereler sürdürülmektedir.

CICA Dönem Başkanlığını 2024 yılından bu yana Azerbaycan yürütmekte olup, müteakip Zirve’nin bu yıl içerisinde Bakü’de düzenlenmesi öngörülmektedir.

Türkiye-CICA İlişkileri:

Türkiye, 4 Haziran 2002’de kabul edilen CICA’nın kurucu belgesi niteliğindeki Almatı Senedi’nin 16 imzacı üyesinden biri olarak teşkilatın çalışmalarına başından itibaren güçlü destek vermiştir. GAÖ Kataloğunun “Yeni Sınamalar ve Tehditler (genel)” öncelik alanının koordinatörlüğünü; “Askeri-Siyasi” boyutu ile “Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Geliştirilmesi”, “Ticaret ve Yatırım” ve Yeni Sınama ve Tehditler boyutu altındaki “Terörizmle Mücadele” öncelik alanlarının ise eş-koordinatörlüğünü yürütmektedir.

Ülkemiz ayrıca, 2010-2014 yılları arasında Dönem Başkanlığı görevini üstlenmiştir. Dönem Başkanlığımızda CICA’ya siyasi ve askeri gündem kazandırılması, CICA coğrafyasında etkin bir diyalog mekanizmasının tesis edilmesi hedeflerinde önemli mesafe katedilmiştir. Buna ek olarak, Asya’da oluşmakta olan yeni güvenlik anlayışının CICA temelinde yapılandırılması hedeflenmiştir. Dönem başkanlığımız süresince ayrıca tüm boyutlarda GAÖ’lerin uygulanmasına ivme kazandırılmış, bu süre zarfında 2011 ve 2013 yıllarında New York’ta Dışişleri Bakanları Gayrıresmi Toplantısı ve 2012’de Astana’da Dışişleri Bakanları Dördüncü Toplantısı düzenlenmiştir. Dönem Başkanlığımızda Irak, Vietnam, Bahreyn, Kamboçya, Bangladeş ve Katar CICA’ya üye olmuş, Filipinler ve Sri Lanka gözlemciliğe kabul edilmiştir. CICA bugün yüzölçümü ve nüfus bakımından Asya kıtasının %90’ından fazlasını kapsayan bir oluşum haline gelmiştir.

Kazakistan’ın evsahipliğinde 12-13 Ekim 2022 tarihinde düzenlenen CICA 6. Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesine Sayın Cumhurbaşkanımız katılmışlar; BM. 78 Genel Kurulu yüksek düzeyli haftası marjında 21 Eylül 2023 tarihinde düzenlenen CICA Gayriresmi Dışişleri Bakanları Toplantısına Dışişleri eski Bakan Yardımcısı Büyükelçi Burak Akçapar, Bakü’de 17 Aralık 2024’te çevrimiçi olarak yapılan CICA Yedinci Bakanlar Konseyi'ne ise dönemin Bakan Yardımcısı Burhanettin Duran iştirak etmiştir. CICA Gayrıresmi Bakanlar Konseyi 25 Eylül 2025 toplantısına ülkemizi temsilen Bakan Yardımcısı Büyükelçi Berris Ekinci katılmıştır. CICA Genel Sekreteri (GS) Büyükelçi Kayrat Sarıbay, 11-13 Nisan 2025 tarihlerinde düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu’na iştirak etmiştir.

Türkiye, Kazakistan ve Çin Halk Cumhuriyeti’nin ardından CICA’ya mali olarak en fazla katkı sağlayan üçüncü ülkedir. Öte yandan, 2022 yılındaki 6. CICA Zirvesi’nde kurulması kararlaştırılan CICA Fonu’nun ilk projesi, TİKA ve İslam Gıda Güvenliği Teşkilatı işbirliğiyle Mart 2025’te Afganistan’da gerçekleştirilmiştir.

Açılışı 2 Temmuz 2025 tarihinde gerçekleştirilen yeni CICA Sekretarya Binası girişine TİKA’nın desteğiyle ülkemiz kültürünü temsil eden çini pano yerleştirilmiştir.