Uluslararası Teşkilat Künyesi

Kuruluş Amacı:

Ekonomik, sosyal, kültürel, teknik, eğitim ve diğer alanlarda işbirliği tesis edilmesi; adalet kavramına, hukuka ve Birleşmiş Milletler ilkelerine saygı çerçevesinde bölgesel barış ve istikrarın sağlanmasıdır.

Kuruluş Yılı: 1967

Merkezi: Cakarta

Genel Sekreteri: Kao Kim Hourn (1 Ocak 2023 itibariyle)

Üye Ülkeler (11):

Endonezya, Malezya, Tayland, Filipinler, Singapur, Brunei, Vietnam, Laos, Myanmar, Kamboçya ve Doğu Timor

Diyalog Ortağı Ülke ve Uluslararası Kuruluşlar (11):

ABD, Kanada, RF, ÇHC, Japonya, Güney Kore, Hindistan, Avustralya, Yeni Zelanda, Birleşik Krallık (BK) ve Avrupa Birliği (AB)

Sektörel Diyalog Ortakları (8):

Türkiye, İsviçre, Norveç, Pakistan, Brezilya, BAE, Güney Afrika ve Fas

Tarihçesi ve Yapısı

ASEAN’ın temeli Endonezya, Filipinler, Malezya, Singapur ve Tayland Dışişleri Bakanlarının 8 Ağustos 1967’de Bangkok’ta imzaladıkları beş maddelik bildirgeyle atılmıştır. Bangkok Bildirgesi’nde, ASEAN’ın kuruluş amaçları; “ekonomik, sosyal, kültürel, teknik, eğitim ve diğer alanlarda işbirliği gerçekleştirilmesiyle adalet kavramına, hukuka ve Birleşmiş Milletler ilkelerine saygı çerçevesinde bölgesel barış ve istikrarın sağlanması” olarak belirlenmiştir.

ASEAN’ın kuruluş yıllarında ön planda olan bölgesel çatışmaların durdurulması ve siyasi istikrarın sağlanması gibi hususlar, Soğuk Savaş sonrası dönemde yerini ekonomik işbirliğinin geliştirilmesine yönelik çabalara bırakmıştır.

1976’da imzalanan Dostluk ve İşbirliği Anlaşması (Treaty of Amity and Cooperation in Southeast Asia) ve 1995’te imzalanan Güneydoğu Asya Nükleer Silahlardan Arındırılmış Bölge Anlaşması (Southeast Asia Nuclear Weapon Free Zone- SEANWFZ) ASEAN’ı yasal açıdan da bağlayıcılığı olan bir birliğe dönüştürmüştür.

Soğuk Savaş sonrası yıllarda ASEAN, bölgesel düzen ve refahın gelişiminde etkili bir yapı olmasının yansıra hem ekonomik hem de güvenlik bakımından bölgenin temel yapıtaşlarından birini oluşturmuştur. Asya-Avrupa Toplantısı (Asia-Europe Meeting/ASEM), Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (Asia-Pacific Economic Cooperation/APEC), ASEAN Bölgesel Forumu (ASEAN Regional Forum/ARF), Doğu Asya Zirvesi (East Asia Summit/EAS), ASEAN+3 (ÇHC, Japonya, Güney Kore) formatı gibi konferans ve mekanizmalar sayesinde artan bölgesel entegrasyon ve diyalogda ASEAN, merkezi bir bölgesel platform kimliği kazanmıştır.

2005 yılı Aralık ayında Kuala Lumpur’da düzenlenen 11. ASEAN Zirvesi, Örgütün gelişiminde önemli bir aşama teşkil etmiştir. Zirve sırasında, ASEAN’ın hedef ve amaçlarına ulaşılabilmesi için yasal ve kurumsal bir çerçeve sunan “ASEAN Şartı’nın (ASEAN Charter) Hazırlanmasına Yönelik Kuala Lumpur Deklarasyonu” imzalanmış ve "ASEAN Güvenlik Topluluğu", "ASEAN Ekonomik Topluluğu" ile "ASEAN Sosyo-Kültürel Topluluğu" şeklinde üç sütuna dayanan “ASEAN Topluluğu”nun (ASEAN Community) kurulması kararlaştırılmıştır.

ASEAN Şartı, 15 Aralık 2008 tarihinde düzenlenen Dışişleri Bakanları Toplantısı’nın hitamında “ASEAN Topluluğu” ve “ASEAN 2025 Vizyonu” belgeleri ise 21 Aralık 2015 tarihinde Kuala Lumpur’da düzenlenen 27. ASEAN Zirvesi’nin çerçevesinde yürürlüğe girmiştir.

Dönem başkanı Malezya’nın evsahipliğinde 26-27 Mayıs 2025 tarihlerinde Kuala Lumpur’da düzenlenen 46. ASEAN Zirvesi’nde, “ASEAN 2045: Ortak Vizyonumuz” başlığıyla yayımlanan bildirge, Birliğin gelecek 20 yıllık stratejik yol haritasını çizmiş; Birlik’in faaliyet alanları olarak “politik-güvenlik”, “ekonomi”, “sosyo-kültürel işbirliği” ve “bağlantısallık ve kurumsal kapasite” olmak üzere dört sütun tanımlamıştır.

ASEAN Zirveleri, yılda iki kere dönem başkanı ülkenin evsahipliğinde düzenlenmektedir. Dönem başkanlığı alfabetik sırayla belirlenmektedir. Son 47. ASEAN Zirvesi, 2025 yılı dönem başkanı Malezya’nın evsahipliğinde, 26-28 Ekim 2025 tarihlerinde Kuala Lumpur’da düzenlenmiştir. Filipinler, 1 Ocak 2026 itibariyle dönem başkanlığını devralmıştır. Dönem Başkanlığı teması “Geleceğimizi Birlikte Yönlendiriyoruz” olarak belirlenmiştir.

Türkiye-ASEAN İlişkileri:

Türkiye, 1999 yılında ASEAN ile kurumsal ilişkiler geliştirmeye yönelik resmi girişimlerde bulunmuş ve bu çerçevede Diyalog Ortağı veya Sektörel Diyalog Ortağı olma niyeti beyan etmiştir. Türkiye, ASEAN ile kurumsal ilişkileri geliştirmenin ilk adımı olan Dostluk ve İşbirliği Antlaşmasına (TAC) 19-23 Temmuz 2010 tarihlerinde Vietnam’da yapılan 43. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı sırasında taraf olmuştur.

Cakarta Büyükelçiliğimiz, aynı yıl ASEAN nezdinde akredite edilmiştir.

Ülkemizin Doğu Timor haricindeki tüm ASEAN üyesi ülkelerde Büyükelçiliği bulunmaktadır.

Bölge dışı ülkelerin ASEAN’a tam üye olmaları mümkün değildir. Birliğin bölge dışı ülkelerle yürüttüğü ileri düzey kurumsal angajman niteliğindeki Diyalog Ortaklığı statüsü konusunda ise ASEAN tarafından 1996 yılından beri moratoryum uygulanmaktadır.

Mevcut moratoryumdan dolayı, Türkiye-ASEAN ilişkilerinde elde edilen ivmenin sürdürülmesini teminen, ülkemizle ASEAN arasında sektörel diyalog ortaklığı (SDO) ilişkisi tesis edilmesi kararı, 50. ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısına evsahibi Filipinler’in davetlisi olarak katıldığımız ve ASEAN’ın 50. yıldönümünü kutladığı 2017 yılında alınmıştır.

SDO çerçevesinde en üst düzeyli temas mekanizması ASEAN-Türkiye Üçlü Toplantısı’dır. Sayın Bakanımız, dönem başkanı ülkenin Dışişleri Bakanı ve ASEAN Genel Sekreterinin katılımıyla ASEAN Dışişleri Bakanları Toplantısı marjında yılda bir defa gerçekleştirmektedir. Sözkonusu toplantı ülkemizle Birlik arasındaki ilişkilerin mevcut durumu ve geleceğine ilişkin kapsamlı görüş alışverişinde bulunulmasına imkan sağlamaktadır. 7th ASEAN-Türkiye Üçlü Toplantısı 11 Temmuz 2025 tarihinde düzenlenmiştir.

SDO kapsamında ayrıca, bölgesel meselelerin ve potansiyel işbirliği fırsatlarının görüşüldüğü ASEAN-Türkiye Ortak Sektörel İşbirliği Komitesi (AT-JSCC) Toplantıları 2018’den bu yana her yıl ASEAN Sekretaryası’nın evsahipliğinde Cakarta’da düzenlenmektedir. Yedinci ve en son AT-JSCC Toplantısı, 24 Kasım 2025 tarihinde tertiplenmiştir.

Türkiye-ASEAN sektörel diyalog ortaklığının eylem planı niteliğindeki “Pratik İşbirliği Alanları” belgesi 2023 yılında 2024-2028 dönemini kapsayacak şekilde güncellenmiş; bu kapsamda ASEAN’la işbirliği alanlarımız belirlenmiştir. İşbirliğimiz, sektörel diyalog ortaklığı kapsamındaki ortak projelerle yürütülmektedir.

ASEAN ile kurumsal ilişkilerimizin bir sonraki aşamasını teşkil edecek olan Diyalog Ortaklığı başvurumuz 2024 yılında resmi olarak Sekretarya’ya iletilmiştir. 47. ASEAN Zirvesi hitamında yayınlanan Dönem Başkanlığı açıklamasında, “[üye ülkelerce] prensip olarak, moratoryum konusundaki incelemenin tamamlanmasına bağlı olarak Türkiye'ye Diyalog Ortaklığı statüsü verilmesi konusunda mutabık kalındığı” kaydedilmiştir.

Öte yandan, ülkemiz, ASEAN’a bağlı kuruluşlarla işbirliğini de geliştirmektedir.

Bu çerçevede, Türkiye, ASEAN üye ülkelerinin oluşturduğu polis teşkilatı olan ASEANAPOL’e 2014 yılında gözlemci üye olmuştur.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM), 2023 yılından bu yana ASEAN Parlamentolararası Asamblesi’ne (AIPA) gözlemci üyedir. TBMM AIPA Türk Grubu Milletvekilleri, AIPA toplantılarına düzenli katılım sağlamaktadır.

Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu (DEİK) ile ASEAN İş Danışma Konseyi (BAC) arasında 2024 yılında bir Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.

Ülkemiz, ASEAN ve Doğu Asya Zirvesi ülkelerinin dahil olduğu Genişletilmiş ASEAN Denizcilik Forumu’na (EAMF) ilk kez 2025 yılında gözlemci olarak katılmıştır.

ASEAN Savunma Bakanları Artı Toplantıları’nın (ADMM+) “İnsani Maksatlı Mayın Eylem” ile “İnsani Yardım ve Afetle Mücadele” alt çalışma gruplarına 2024-2027 dönemi için gözlemci üye olan ülkemiz, anılan toplantılarda Milli Savunma Bakanlığımızca temsil edilmektedir.

ASEAN’la angajmanımızın güçlendirilmesi Yeniden Asya Girişimimizin temel önceliklerinden birini teşkil etmeye devam edecektir.