Yemen'in Siyasi Görünümü

Yemen Cumhuriyeti, 1990 yılında Yemen Arap Cumhuriyeti (Kuzey Yemen) ile Yemen Demokratik Halk Cumhuriyeti’nin (Güney Yemen) birleşmesiyle kurulmuştur. Ülke 2011 yılında meydana gelen halk hareketine kadar Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Saleh tarafından yönetilmiştir.

2011 Ocak ayından itibaren, Orta Doğu ve Kuzey Afrika ülkelerinde yaşanan rejim karşıtı halk hareketleri Yemen’de de etkisini göstermiştir. 2011 yılında halk hareketi ve uluslararası kamuoyunun da baskısıyla yönetimden ayrılan Saleh Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) tarafından sağlanan geçiş sürecinde yetkilerini yardımcısı Abdu Rabbu Mansour Hadi’ye devretmiş, bilahare 2012 yılında gerçekleştirilen seçimlerde Hadi Cumhurbaşkanı seçilmiştir. 2013 BM’nin de desteğiyle Ulusal Diyalog Konferansı (UDK) toplanmış ve bu konferans geçiş sürecinin takvimine ilişkin kararlar almıştır. Ancak sürecin anayasa yazım ayağının nihai aşamasında Hutiler taslak anayasaya karşı çıkarak Eylül 2014’den itibaren eski Cumhurbaşkanı Salih’e bağlı unsurların da desteğini alarak başkent Sana’da fiilen kontrolü ele geçirmişler ve 6 Şubat 2015 tarihinde yönetime el koymuşlardır.

Önce Aden’e ve daha sonra bu kentin de Hutilerce ele geçirilmesi noktasına gelinmesi üzerine daha sonra Suudi Arabistan’a gitmek zorunda kalan Cumhurbaşkanı Hadi’nin talebi üzerine Suudi Arabistan’ın öncülüğünde ve bazı Arap ülkelerinin katılımıyla oluşturulan koalisyon 25 Mart 2015 tarihinden itibaren Huti-Saleh güçlerine karşı askeri operasyon başlatmıştır.

BM Güvenlik Konseyi (BMGK)’nin Hutilerin başkent Sana’dan ve ele geçirdikleri devlet kurumlarından çekilmelerini öngören 2201 (15 Şubat 2015) ve 2216 (14 Nisan 2015) sayılı kararları Hutiler tarafından kabul edilmemiştir.

Yemen’deki ihtilafa siyasi bir çözüm bulunması için BM gözetiminde Yemenli taraflar arasında 2015 yılında İsviçre’nin, 2016 yılında ise Kuveyt’in evsahipliğinde düzenlenen görüşmeler sonuçsuz kalmıştır. Birleşmiş Milletler Genel Sekreterinin Yemen Özel Temsilcisi Şeyh Ahmed’in 2016 Ekim sonunda taraflara sunduğu Yol Haritasından da sonuç alınamamıştır.

Siyasi çözüm çabalarının 2016 sonu itibariyle tıkanmasının ardından çatışmalar daha da şiddetlenmiştir.

Diğer taraftan, Huti-Saleh ittifakında 2017 yaz aylarından itibaren çeşitli nedenlerle sorunlar yaşanmış, taraflar arasında Kasım ayının son günlerinden itibaren Sana’da şiddetli çatışmalar yaşanmış ve bu olaylar sırasında eski Cumhurbaşkanı Saleh 4 Aralık 2017 tarihinde Huti milislerince öldürülmüştür.

Bu olaylardan yaklaşık 2 ay sonra ise, meşru hükümetin faaliyetlerini geçici olarak yürüttüğü Aden’de Hutilere karşı aynı safta yer almış olan ayrılıkçı bazı unsurlar ile meşru yönetime bağlı birlikler arasında çatışmalar yaşanmış, ayrılıkçıların Aden’de birçok bölgeyi ele geçirdikleri açıklanmıştır.

Hâlihazırda, Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyonun ve meşru yönetime bağlı güçler ile başkent Sana dâhil ülkenin bir bölümünü ve devlet kurumlarını elinde bulunduran Hutiler arasındaki çatışmalar sürmektedir. Buna mukabil, BM’nin siyasi süreci canlandırmak yönündeki çabaları devam etmektedir. Öte yandan, Yemen’in güneyinde ülkenin toprak bütünlüğünü tehdit eden ayrılıkçı hareketler de varlığını sürdürmektedir.