Uluslararası Kuruluşlarla Kültürel İlişkilerimiz

UNESCO

UNESCO, Birleşmiş Milletler'in eğitim, bilim, kültür, bilgi ve iletişim alanlarında ihtisas örgütü olarak, İkinci Dünya Savaşı'nın bitiminde, savaşın zihinlerde başladığı ve barış kültürünün her şeyden önce zihinlerde yeşertilmesi gerektiği anlayışı çerçevesinde kurulmuştur. UNESCO Sözleşmesi, 1945 yılı Kasım ayında Londra'da 44 devletin katılımıyla kabul edilmiştir. Türkiye, imzacı ilk 10 devlet arasındadır. UNESCO Sözleşmesi, ülkemizde 20 Mayıs 1946 tarihli ve 4895 sayılı kanunla onaylanmıştır. UNESCO’nun üye sayısı, Filistin’in 2011’de üye kabul edilmesiyle 195’e yükselmiştir.

UNESCO; Genel Konferans, Yürütme Kurulu ve Sekretarya olmak üzere üç ana yapıdan oluşmaktadır. Ülkemiz, 2017-2021 dönemi Yürütme Kurulu üyeliğine adaylığını açıklamıştır.

UNESCO, ihtisas alanlarındaki amaçlarını, her üye devlette kurulu Millî Komisyon vasıtasıyla gerçekleştirmektedir. UNESCO Sözleşmesi’nin tarafımızdan onayını takiben, UNESCO Genel Direktörlüğü’nün ülkemizdeki yasal temsilcisi niteliğinde olan UNESCO Türkiye Millî Komisyonu (UTMK) 25 Ağustos 1949 tarihli ve 3-9862 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla kurulmuştur.

UTMK, istişarî nitelikli bir kurum olup, aslî görevleri, UNESCO ihtisas konularıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile özel kuruluşları UNESCO tarafından yürütülen çalışmalar konusunda bilgilendirmek, bu kurum ve kuruluşların UNESCO faaliyetlerine katkı ve katılımlarını sağlamak, Örgüt’ün çalışmaları hakkında toplumda farkındalık yaratmak, Hükümet’e danışmanlık etmek ve UNESCO merkeziyle işbirliğini sağlamaktır (UTMK’ya ilişkin ayrıntılı bilgiye kurumun internet sitesi üzerinden erişilebilmektedir).

UNESCO, uluslararası kamuoyunda, daha çok kültürel miras alanındaki çalışmalarıyla tanınmaktadır. Tüm insanlığın ortak mirası kabul edilen, evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal varlıkları tanıtmak, toplumlarda sözkonusu mirasa sahip çıkma bilincini oluşturmak ve çeşitli nedenlerle bozulan kültürel ve doğal değerlerin yaşatılması için gereken önlemleri almak, UNESCO’nun aslî görevlerinden en görünür olanıdır. Örgüt, bu alandaki çalışmasını, halen 163 ülkeden 1031 sit alanı ve kültür varlığının kayıtlı olduğu, ülkemizden de 15 alanın yer aldığı Dünya Miras Listesi dâhilinde yürütmekte, Liste’de bulunan alanların denetimi ise, UNESCO Dünya Miras Komitesi (DMK) tarafından yürütülmektedir.

Ülkemiz, 40. DMK toplantısına 10-20 Temmuz 2016 tarihlerinde İstanbul’da evsahipliği yapacak olup, bu kapsamda Komite Başkanlığını da üstlenmiştir.

Ülkemiz adına, isimleri aşağıda bulunan 15 alan listeye kayıtlıdır:

  • Göreme Millî Parkı ve Kapadokya (1985 - doğal ve kültürel miras alanı)

  • Divriği Ulu Camii ve Şifahanesi (1985 - kültürel miras alanı)

  • İstanbul’un tarihî alanları (1985 - kültürel miras alanı)

  • Hattuşa: Hitit Başkenti (1986 - kültürel miras alanı)

  • Nemrut Dağı (1987 - kültürel miras alanı)

  • Hierapolis-Pamukkale (1988 - doğal ve kültürel miras alanı)

  • Xanthos-Letoon (1988 - kültürel miras alanı)

  • Safranbolu Şehri (1994 - kültürel miras alanı)

  • Troy a Antik Kenti (1998 - kültürel miras alanı)

  • Selimiye Camii ve Külliyesi (2011 - kültürel miras alanı)

  • Çatalhöyük Neolitik Kenti (2012 - kültürel miras alanı)

  • Bursa ve Cumalıkızık: Osmanlı İmparatorluğunun Doğuşu (2014 - kültürel miras alanı)

  • Bergama Çok Katmanlı Kültürel Peyzaj Alanı (2014 - kültürel miras alanı)

  • Diyarbakır Surları ve Hevsel Bahçeleri Kültürel Peyzajı (2015 – kültürel miras alanı)

  • Efes (2015 – kültürel miras alanı)

    Ülkemiz, UNESCO’nun tüm sektörlerinde üst düzeyde temsil edilmektedir. 3-18 Kasım 2015 tarihlerinde Paris’te düzenlenen 38. UNESCO Genel Konferansı kapsamında seçildiklerimiz de dahil olmak üzere, üyesi bulunduğumuz komite ve konseyler aşağıda yer almaktadır:

    - Dünya Miras Komitesi 2013 – 2017

    - Somut Olmayan Kültürel Miras Hükümetlerarası Komitesi 2013 – 2017

    - Uluslararası Hidroloji Programı Hükümetlerarası Konseyi 2013 – 2017

    - Hükümetlerarası Biyoetik Komitesi 2013 – 2017

    - Herkes İçin Bilgi Programı Hükümetlerarası Konseyi 2013 – 2017

    - Sosyal Değişimlerin Yönetimi Programı Hükümetlerarası Konseyi 2015 – 2019

    - Fiziksel Eğitim ve Spor Hükümetlerarası Komitesi 2015 – 2019

    - Yerlerinden Edilmiş Kültür Varlıklarının İadesi Hükümetlerarası Komitesi 2015 – 2019

    - İnsan ve Biyosfer Hükümetlerarası Konseyi 2015 – 2019

    Üniversitelerdeki UNESCO Kürsüleri

    Ülkemizde Boğaziçi Üniversitesi’nde “Mechatronics” (1993), Galatasaray Üniversitesi’nde Bilgisayar Entegre İmalat (1997), Maltepe Üniversitesi’nde “Felsefe ve İnsan Hakları” (2009) kürsüleri, Kadir Has Üniversitesi’nde “Dünya Miras Alanlarının Yönetimi ve Teşviki” (2015) ile İstanbul Aydın Üniversitesi’nde “Kültürel Diplomasi, Yönetişim ve Eğitim” (2015) UNESCO kürsüsü olarak kaydedilmiş bulunmaktadır. Bahçeşehir Üniversitesi de UNESCO ile işbirliği projeleri yürütmektedir. Ayrıca, Selçuk Üniversitesi bünyesinde, 2012 yılında UNITWIN Sualtı Arkeolojisi Ağı kurulmuştur. Son olarak, Giresun Üniversitesi bünyesinde “Cinsiyet Eşitliğinin Geliştirilmesi ve Kadınların Güçlendirilmesi” ve Koç Üniversitesi bünyesinde “Cinsiyet Eşitliği ve Sürdürülebilir Kalkınma” başlıklı UNESCO Kürsüleri kurulmasına ilişkin başvurular Seçim Komitesi tarafından olumlu değerlendirilmiş ve sözkonusu üniversiteler ile UNESCO arasında anlaşma imzalanmasına yönelik süreç başlatılmıştır.

    Ülkemizin taraf olduğu UNESCO sözleşmeleri aşağıda sunulmuştur:



Anlaşmanın Adı

İmzalanma Tarihi

Ülkemizin Onaylama/ Katılma Tarihi

Avrupa Bölgesinde Yükseköğretim Belgelerinin Tanınmasına İlişkin Sözleşme

11 Nisan 1997

8 Ocak 2007/ Onaylama

Asya ve Pasifik Ülkelerinde Yüksek Öğrenim Çalışmalarının, Diplomalarının ve Derecelerinin Tanınmasına Dair Bölgesel Sözleşme

16 Aralık 1983

28 Nisan 1988/ Onaylama

Avrupa Bölgesindeki Devletlerde Yüksek Eğitimle İlgili Çalışma, Diploma ve Derecelerin Tanınmasına Dair Sözleşme

21 Aralık 1979

28 Nisan 1988/ Onaylama

Akdeniz'e Sahildar Arap ve Avrupa Ülkelerinde Yüksek Öğrenim Çalışmalarının Diplomaların ve Derecelerinin Tanınmasına Dair Sözleşme

17 Aralık 1976

2 Mart 1989/ Onaylama

Özellikle Su Kuşları Yaşama Ortamı Olarak Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar Hakkında Sözleşme (Ramsar Sözleşmesi) ve Protokol

2 Şubat 1971

13 Temmuz 1994/ Katılma

Sporda Dopinge Karşı Uluslararası Sözleşme

19 Ekim 2005

9 Haziran 2009/ Onaylama

Somut Olmayan Kültürel Mirasın Korunması Sözleşmesi

17 Ekim 2003

27 Mart 2006/ Onaylama

Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunmasına Dair Sözleşme

16 Kasım 1972

16 Mart 1983/ Onaylama

Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak Tedbirlerle İlgili Sözleşme

14 Kasım 1970

21 Nisan 1981/ Onaylama

Silahlı Bir Çatışma Halinde Kültür Mallarının Korunmasına Dair Sözleşme

14 Mayıs 1954

15 Aralık 1965/ Katılma

Silahlı Bir Çatışma Halinde Kültür Mallarının Korunmasına Dair Protokol

14 Mayıs 1954

15 Aralık 1965/ Katılma

İcracı Sanatçılar, Fonogram Yapımcıları ve Yayın Kuruluşlarının Korunmasına Dair Roma Sözleşmesi

26 Ekim 1961

8 Ocak 2004/ Katılma


Avrupa Konseyi

Ülkemiz, Avrupa Konseyi’nin kültür alanında mevcut aşağıda kayıtlı sözleşmelerine taraf bulunmaktadır:

  • Avrupa Kültür Sözleşmesi (1954)

  • Arkeolojik Mirasın Korunması Hakkındaki Avrupa Sözleşmesi (1969)

  • Avrupa Mimari Mirasın Korunması Hakkındaki Sözleşme (1985)

  • Arkeolojik Mirasın Korunması Hakkındaki Avrupa Sözleşmesi (Değiştirilmiş metin,1992)

Bakanlığımızca, Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi tarafından Kültürel İşbirliği Konseyi (CDCC) ile bağlı komitelerinin yerine 2001 yılında ihdas edilen aşağıdaki 4 yönetim komitesinin çalışmalarına iştirak edilmektedir:

  • Eğitim Yönetim Komitesi (CDED)

  • Yükseköğretim ve Araştırma Yönetim Komitesi (CDESR)

  • Kültür Yönetim Komitesi (CDCULT)

  • Kültürel Miras Yönetim Komitesi (CDPAT)

TÜRKSOY

Türk Kültür ve Sanatları Ortak Yönetimi (TÜRKSOY) Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve ülkemiz Kültür Bakanları tarafından 12 Temmuz 1993 tarihinde Almatı'da imzalanan anlaşma ile kurulmuştur. TÜRKSOY'un amacı Türk kökenli ve Türk dili konuşan Türk devletleri ve halklarının birbirlerini daha iyi anlamalarını sağlamak ve Türk dili konuşan devlet ve halklarının kültür ve sanatının korunması, yeniden canlandırılması ve gelişmesi yönünde faaliyette bulunmaktadır.

TÜRKSOY’un faaliyetlerine asil üye ülkelerin dışında, Rusya Federasyonu içinde yer alan altı özerk cumhuriyet (Tataristan, Başkurdistan, Altay, Saha (Yakut), Tıva ve Hakasya), Moldova’da bulunan Gagavuz Yeri ve KKTC gözlemci olarak katılmaktadırlar.

TÜRKSOY Teşkilatı 1993’den itibaren Ankara’da yerleşik, diplomatik statüde bir uluslararası kuruluş olarak faaliyet göstermektedir.

TÜRKSOY Teşkilatının yönetim birimleri Daimi Konsey, Dönem Koordinatörü, TÜRKSOY Genel Müdürlüğü ve üye ülkelerin temsilcilerinden oluşmaktadır.

İslam İşbirliği Teşkilatı

Nüfuslarının çoğunluğunu müslümanların oluşturduğu 56 ülkenin üye olduğu İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT), üye ülkeler arasında siyasi, ekonomik, kültürel, bilimsel, sosyal dayanışma ve işbirliğini geliştirmeyi amaçlayan uluslararası bir kuruluştur. İİT’nin kültürel konularla ilgili başlıca organları arasında İslam Ekonomik, Kültürel ve Sosyal İşler Komisyonu (ICECS) ile Enformasyon ve Kültürel İşler Daimi Komitesi (COMIAC) yer almaktadır.

Ayrıca, İİT’ye bağlı etkin bir alt kuruluş olarak Genel Direktörlüğünü Dr. Halit Eren’in yürüttüğü ve merkezi İstanbul’da bulunan “İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA)” faaliyet göstermektedir.

IRCICA Türkiye dahil 57 üyesi bulunan bir uluslararası kuruluştur. IRCICA, İİT’nin kültür alanında faaliyete başlayan ilk araştırma merkezi olup, İİT’ye üye ülkelerin bulunduğu geniş coğrafya üzerindeki milletlerin tarihleri, sanat ve kültürleri, mimari ve kültürel mirasları konularında araştırma, yayın ve arşiv çalışmaları yapmakta, konferans ve sergiler düzenlemekte olup, kurmuş olduğu kütüphane ile, çalışmalarını üniversite ve araştırma kurumlarının kullanımına da sunmuştur.

Merkezin bu çalışmaları İslam kültür ve medeniyetini daha iyi tanıtmaya, İİT üyesi ülkeler arasında ve bu ülkelerle diğer milletler ve uygarlıklar arasında karşılıklı anlayış ve yakınlaşmayı arttırmaya, yapılan araştırma ve eğitim çalışmalarının dünya üniversiteleri ile araştırma kurumlarında daha fazla ilgi görmesine katkı yapmaktadır.

Merkezi Ankara’da bulunan diğer bir alt kuruluş da “İslam Ülkeleri İstatistik, Ekonomik ve Sosyal Araştırma Eğitim Merkezi (SESTRCIC)”dir.

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı

Eğitim Enstitüsü

9 Mayıs 1998 tarihinde Almatı'da imzalanan "Ekonomik İşbirliği Teşkilatı Eğitim Enstitüsü Kurucu Belgesi" 17.10.2007 tarih ve 12719 Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile onaylanmış ve Karar 14.11.2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Enstitünün merkezi Ankara’da olacaktır. Şartın onay süreci ve Evsahibi Ülke Anlaşması’na yönelik müzakereler devam etmektedir.

Kültür Enstitüsü

Merkezi Tahran'dadır. Ülkemiz henüz EİT Kültür Enstitüsü üyesi olmamakla birlikte, Enstitünün toplantı ve faaliyetlerine katılmaktadır.

Bilim Vakfı

Merkezinin İslamabad'da kurulması öngörülen EİT Bilim Vakfı Kurucu Belgesi Ek Protokolü, 20 Ekim 2007 tarihinde Herat’da düzenlenen EİT 17. Bakanlar Konseyi Toplantısında kabul edilmiştir. Ülkemizin anılan Vakfa üyeliği, Bakanlığımızın eşgüdümünde ilgili kurumlarımızca değerlendirilme aşamasındadır.