#

Türkiye’nin Uluslararası Güvenlik Alanındaki Girişimleri ve Uluslararası (NATO, BM, AB) Barışı Koruma Destekleme Harekatlarına Katkıları

Bölgesel Girişim ve Faaliyetler

1. Güneydoğu Avrupa coğrafyasında güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine katkıda bulunmak ve bölge ülkeleri arasında işbirliğinin geliştirilmesini sağlamak amacıyla 1996 yılında başlatılan Güney Doğu Avrupa Savunma Bakanları (SEDM) sürecinin günümüze değin bölgesel ve uluslararası planda önemi ve görünürlüğü devam edegelmiştir.

SEDM’in işleyişi ve faaliyet alanları SEDM-CC (koordinasyon komitesi) olarak adlandırılan ve 2000 yılında imzalanan bir anlaşma ile düzenlenmiştir. Sözkonusu Anlaşma’nın gözden geçirilmiş hali 2009 yılında Sofya’daki Bakanlar toplantısında taraflarca imzalanmıştır

SEDM üyeleri arasında Türkiye, ABD, İtalya, Yunanistan, Bulgaristan, Romanya, Slovenya, Arnavutluk, Makedonya, Hırvatistan, Ukrayna, Bosna-Hersek, Sırbistan ve Karadağ yer almaktadır. Geçtiğimiz 15 yıl zarfında tam ve gözlemci üyeliklerde meydana gelen artış bu sürece yönelik ilginin varlığına işaret eden faktörlerden biridir. Moldova ve Gürcistan SEDM sürecine gözlemci olarak katılmaktadırlar.

SEDM sürecinde üye ülkelerin başkanlık süresi iki yıl olup, Türkiye 2003-2005 döneminde bu görevi üstlenmiştir. Halihazırda, başkanlık Bulgaristan’ın sorumluluğundadır.

SEDM kapsamında yürütülen faaliyetler arasında Güneydoğu Avrupa Simülasyon Ağı, askeri hastanelerin uydu ile birbirlerine bağlanması, doğal afetlerle mücadele, sınır güvenliği, terörizme karşı mücadele ve savunma sanayii ve araştırma alanında işbirliği gibi konular bulunmaktadır.

SEDM kapsamındaki en önemli girişimlerden biri 1998 yılında imzalanan Güneydoğu Avrupa Çok Uluslu Barış Gücü Anlaşması ile kurulan Güneydoğu Avrupa Tugayı’dır (SEEBRIG). BM veya AGİT yönergesiyle NATO veya AB tarafından yürütülen barışa destek ve insani yardım operasyonlarına destek mahiyetinde kullanılmak üzere ihdas edilmiştir. SEEBRIG’de Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Arnavutluk, İtalya, Makedonya ve Yunanistan olmak üzere toplam 7 ülke temsil edilmektedir. Tugay’ın daimi şekilde hazır tutulması yerine, çağrı üzerine (on-call) görevlendirilmesi öngörülmüştür. Kuruluşundan itibaren SEEBRIG’in üstlendiği yegane görev, 2006 yılında 6 ay süreyle ISAF bünyesindeki Kabil Çok Uluslu Tugay karargahının sorumluluğunu devralmak olmuştur. Karargahın evsahipliği 2007-2011 dönemi için ülkemizdedir (İstanbul-Ayazağa). Rotasyon uygulaması çerçevesinde 2011 yılı ortasında Yunanistan SEEBRIG karargahının evsahipliğini devralacaktır.

2. Türkiye’nin diğer bir girişimini, Karadeniz’e sahildar tüm ülkelerin (Bulgaristan, Gürcistan, Romanya, Rusya Federasyonu, Ukrayna ve Türkiye) katılımıyla 2001 yılında kurulan “Karadeniz Deniz İşbirliği Görev Grubu” (BLACKSEAFOR) oluşturmaktadır. Girişimin amacı sahildar ülkelerin deniz kuvvetleri arasında işbirliği faaliyetlerinin artırılması, iyi komşuluk ilişkilerinin ve karşılıklı güven ortamının geliştirilmesidir. BLACKSEAFOR Anlaşmasının imzalanmasının 10. Yıldönümü dolayısıyla 7-8 Nisan 2011 tarihlerinde sahildar ülkelerin katılımıyla İstanbul’da bir kutlama etkinliği düzenlenmiştir.

BLACKSEAFOR’un görevleri Karadeniz’de arama ve kurtarma, insani yardım harekatı, mayın karşı tedbirleri, çevre koruma harekatı, iyi niyet ziyaretleri ve taraflarca kararlaştırılan diğer görevler olarak belirlenmiştir. BLACKSEAFOR Yüksek Düzeyli Uzmanlar Grubu toplantıları ve BLACKSEAFOR Deniz Kuvvetleri Komutanları toplantıları düzenli yapılmaktadır.

BLACKSEAFOR, BM veya AGİT kapsamındaki harekatlarda görevlendirilebilmesi mümkündür.

3. Öte yandan, Deniz Kuvvetleri Komutanlığımız 1 Mart 2004 tarihinde “Karadeniz Uyumu Harekatı”nı (KUH) başlatmıştır. Amacı Karadeniz’de terörizm, kitle imha silahlarının yayılması ve diğer olası yasadışı faaliyetlere karşı caydırıcılık sağlamak ve bu risklerle mücadele etmek olan KUH başlangıcından 2006 yılı sonuna kadar millî nitelik taşımış olan bir deniz harekâtıdır. 2006 yılından itibaren tüm sahildar devletler KUH’a davet edilmiştir. İkili çerçevede yapılan anlaşmalar yoluyla Rusya Federasyonu 2006, Ukrayna 2007 ve Romanya 2010 yıllarında KUH’a dahil olmuşlardır.

KUH’un görevi, Karadeniz'de yasa dışı faaliyetlere karıştıklarından şüphe duyulan ticaret gemilerini tespit etmek ve izlemektir.

KUH, NATO'nun Akdeniz'deki Etkin Çaba Harekatı'nın maksat ve hedefleri ile uyumludur ve anılan NATO Harekatı ile bilgi paylaşımına dayanan işbirliği içindedir.

Uluslararası Harekat ve Misyonlara Katkılar
Birleşmiş Milletler

1. Barış ve istikrarın korunması çerçevesindeki bölgesel işbirliği gayretlerinin yanısıra Türkiye Uluslararası Barışı Koruma faaliyetlerinde de aktif olarak yer almaktadır. II. Dünya Savaşının sonundan bu yana Türk Birlikleri birçok Birleşmiş Milletler ve NATO görevine katılmışlardır. 4500 kişiden oluşan Türk Tugayı 1950-1953 yıllarındaki Kore savaşında üstün cesaret örneği sergilemiştir. Bugüne kadar çeşitli bölgelerde gerçekleştirilen barışı destekleme operasyonlarına onbinlerce personel, gözlemci ve danışmanın yanı sıra hava ve deniz destek unsurlarıyla katkıda bulunmuştur.

Türkiye barışı koruma operasyonlarının önemli bir unsuru olan sivil polis faaliyetlerine de önemli katkılarda bulunmaktadır. Bugüne kadar, uluslararası barışı koruma misyonlarında toplam bini aşkın sivil polis ve jandarma görevlendirilmiştir.

Son yıllarda uluslararası güvenlik ortamında yaşanmakta olan ani değişikliklere paralel olarak çokuluslu barışı destekleme ve koruma operasyonlarının sayısının artmasıyla, Türkiye’nin de bu tür faaliyetlere katılımı artmıştır.

2. Türkiye, Birleşmiş Milletlerin İran-Irak Askeri Gözlemci Grubunda (UNIIMOG) yer almış, bunun yanısıra Kuzey Iraklı mültecilere Birleşmiş Milletler İnsani Yardımının ulaştırılması bağlamında önemli rol oynamıştır. Türkiye’nin Birleşmiş Milletler Irak-Kuveyt Gözlem Misyonuna (UNIKOM) desteği sürmektedir.

3. Birleşmiş Milletlerin Somali’de konuşlu Görev Gücü (UNISOM) çerçevesinde, 300 personelden oluşan Türk Birliği bir yıl süreyle görev yapmıştır.

4. Türkiye, Birleşmiş Milletlerin Lübnan’da Konuşlu Geçici Gücüne (UNIFIL), genişletilmiş UNIFIL bünyesinde BM Güvenlik Konseyi'nin 1701 sayılı kararı kapsamında TBMM’nin aldığı 5 Eylül 2006 tarihli karar doğrultusunda, kara ve deniz unsurları katkısı sağlamaktadır. UNIFIL’e sağladığımız askeri personel katkısı Haziran 2011 itibariyle 350 civarındadır.

NATO

Türkiye, 1995 yılından bu yana Balkanlarda icra edilen IFOR, SFOR, KFOR, ISAF, “Essential Harvest”, “Kehribar Tilki”, “Müttefik Uyumu”, “Etkin Çaba”, “Okyanus Kalkanı” ve “Birleşik Koruyucu” isimli NATO harekatlarına aktif şekilde katılmıştır. Halen devam eden bazı NATO harekatlarına katkılarımız hakkında aşağıda bilgi sunulmaktadır. Ülkemizin halihazırda yürütülen NATO harekat ve eğitim misyonlarında görevlendirdiği toplam personel sayısı Temmuz 2011 itibariyle 3107 civarındadır.