#

Türkiye-Ukrayna Siyasi İlişkileri



Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Ukrayna Parlamentosu (Verkhovna Rada) 24 Ağustos 1991 tarihinde bağımsızlık kararı almış, 1 Aralık 1991 referandumuyla Ukrayna’nın bağımsızlığı halkın %90 çoğunluğu tarafından teyit edilmiştir.

Türkiye ile Ukrayna arasında 3 Şubat 1992 tarihinde “Diplomatik İlişkilerin Tesisi Hakkında Protokol” imzalanmıştır. İki ülke arasında ilişkileri ve işbirliğini düzenleyen hukuki çerçeve siyasi, askeri, ekonomik, kültürel, konsolosluk, eğitim, istihbarat alanlarını kapsayan çeşitli anlaşma ve protokollerin imzalanmasıyla büyük ölçüde tamamlanmıştır.

Ukrayna bölge istikrarı açısından Türkiye’nin önem verdiği ve ikili ilişkileri her alanda ilerletmeye gayret ettiği bir ülkedir. Stratejik konumu, ülkesel değerlerinin boyutları ve mevcut ekonomik-ticari imkanları ve Ukrayna’yı Doğu Avrupa’nın önemli ülkelerinden biri konumuna getirmektedir.

Ayrıca Avrupa’daki doğalgaz talebinin % 40’ını karşılayan Rusya Federasyonu’ndan başlayan doğalgaz nakil hatlarının Ukrayna üzerinden geçmesi nedeniyle Ukrayna Avrupa’nın enerji güvenliği açısından da önem taşımaktadır.

2003 yılında Ukrayna, Türkiye’nin ilişkilerinin önümüzdeki kısa ve orta vadede örnek teşkil edecek düzeyde geliştirilebileceği öncelikli ülkelerden biri olarak belirlenmiştir.

10. Cumhurbaşkanımız Sayın Ahmet Necdet Sezer, Haziran 2003'te Ukrayna’ya resmi bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Sözkonusu ziyaret vesilesiyle, karşılıklı üst düzey temasları ve geniş kapsamlı yoğun siyasi diyaloğu sürdürme ve iki ülkenin ortak ilgi alanına giren çeşitli alanlarda işbirliği yapma hususlarında mutabakata varılmış ve bu yönde bir Ortak Açıklama yapılmıştır.

Sayın Başbakanımız, Nisan 2004'te Ukrayna’ya resmi bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Sözkonusu ziyaret sırasında, iki ülke arasında birçok alanda ortak işbirliğine yönelik kurumsal çerçeveyi belirleyen “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Ukrayna Bakanlar Kurulu Arasında Geliştirilmiş İşbirliği Ortak Eylem Planı” imzalanmıştır. Ortak Eylem Planı, Karadeniz bölgesinde barış, güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesi, terörizmle ve organize suçla mücadele, ikili ilişkilerin ekonomik boyutunun güçlendirilmesi, iki ülkenin transit potansiyelinin iyileştirilmesi, Avrupa-Atlantik bütünleşmesi, bilim ve teknoloji, beşeri ilişkileri geliştirme, enerji, çevre ve denizcilik konularında işbirliğini öngörmektedir.

Dönemin Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Sayın Abdullah Gül Mayıs 2005'te Ukrayna'yı ziyaret etmiştir. Dönemin Ukrayna Devlet Başkanı Yuşçenko da Haziran 2005'te Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Bu ziyaretler ile ikili ilişkilerin her alanda geliştirilmesi yönündeki karşılıklı istek teyit olunmuş ve somut işbirliği projelerine ivme kazandırılmıştır.

Dönemin Ukrayna Dışişleri Bakanı Boris Tarasyuk Mart 2006'da Türkiye’ye resmi bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Bu ziyaret vesilesiyle imzalanan “Türkiye Cumhuriyeti ile Ukrayna arasında 2006 Ortak Eylem Planı”, iki ülke ilişkilerini geliştirme iradesinin somut bir göstergesidir.

Dönemin Ukrayna Başbakanı Yanukoviç, Ocak 2007'de Türkiye’yi ziyaret etmiştir. Yanukoviç’in ziyareti sırasında, “Türkiye-Ukrayna Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması” ve “Ukrayna’nın Karadeniz Uyum Harekatı’na Katılımına İlişkin Protokol” imzalanmıştır.

Dönemin Dışişleri Bakanı Sayın Ali Babacan ile dönemin Ukrayna Dışişleri Bakanı Yatsenyuk Ekim 2007'de Ankara’da düzenlenen KEİ Dışişleri Bakanları Toplantısı marjında görüşmüşlerdir. Görüşmede ikili ve bölgesel konularda fikir teatisinde bulunulmuştur. İki ülke Dışişleri Bakanları, ayrıca, Kasım 2007'de Madrid’de düzenlenen Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı Bakanlar Konseyi 15. Toplantısı marjında ikili bir görüşme yapmışlardır. Sayın Babacan, ayrıca, Şubat 2008'de Kiev'de düzenlenen AB ve Karadeniz Bölgesi Ülkeleri Dışişleri Bakanları Toplantısı çerçevesinde dönemin Ukrayna Dışişleri Bakanı Ohrizko ve Başbakan Yardımcısı Nemirya ile, Nisan 2008'de Kiev’de düzenlenen KEİ Dışişleri Bakanları Konseyi Toplantısı marjında da Bakan Ohrizko ile görüşmeler yapmıştır.

Dönemin Ukrayna Savunma Bakanı Yuriy Yekhanurov Milli Savunma Bakanımızın resmi davetlisi olarak Eylül 2008'de ülkemizi ziyaret etmiştir.

Dönemin Ukrayna Devlet Başkanı Yuşçenko Ekim 2008'de ülkemize bir çalışma ziyareti gerçekleştirmiş ve bu kapsamda Sayın Cumhurbaşkanımız, Sayın Başbakanımız ve Sayın TBMM Başkanımızla biraraya gelmiştir.

İçişleri Bakanı Sayın Beşir Atalay 4-5 Aralık 2009 tarihlerinde Ukrayna’yı ziyaret etmiş, bu vesileyle 4 Aralık günü Kiev’de “Kanun Uygulayıcı Birimlerin İşbirliği Anlaşması” imzalanmıştır.

Ukrayna’da 2004 yılında yaşanan Turuncu Devrim sonrasında işbaşına gelen Batı yanlısı yönetim beklentileri karşılayamamış, Turuncu Devrim’in ortakları arasında anlaşmazlıklar ortaya çıkmış, Ukrayna iç siyaseti karşılıklı yolsuzluk iddiaları ve iktidar çekişmelerine dayanan çalkantılara sahne olmuştur. Bu dönemde, özellikle Devlet Başkanı Yuşçenko ile Turuncu Devrim’deki ortağı ve yeni hükümetin Başbakanı Yuliya Timoşenko arasındaki sürtüşmeler nedeniyle siyasi otorite işlevselliğini yitirmiştir. 2009 yılında yaşanan küresel ekonomik kriz ülkede yaşanan siyasi krizi derinleştirmiş ve yönetim değişikliğine yönelik zeminin güçlenmesine neden olmuştur.

Ukrayna'da 25 Ocak ve 7 Şubat 2010 tarihlerinde düzenlenen son devlet başkanlığı seçimlerinin galibi Bölgeler Partisi lideri Viktor Yanukoviç olmuştur. Yanukoviç 25 Şubat 2010 tarihinde Parlamento’da yemin ederek görevine başlamıştır. Sayın Bakanımız, Yanukoviç’in Devlet Başkanlığı yemin törenine katılmak üzere Kiev’e gitmiş, ziyaret sırasında Devlet Başkanı Yanukoviç ve (eski) Dışişleri Bakanı Poroşenko ile görüşmüştür.

Sayın Bakanımız, 5-6 Mayıs 2010 tarihlerinde Ukrayna’ya (Kiev ve Kırım) resmi bir ziyarette bulunmuştur. Sayın Bakanımız Kiev’deki temasları marjında Devlet Başkanı Yanukoviç, Başbakan Mıkola Azarov ve Dışişleri Bakanı Kostyantin Grişçenko ile görüşmelerde bulunmuştur. Sayın Bakanımız, 6 Mayıs 2010 tarihinde Kırım Özerk Cumhuriyeti (KÖC)’ni ziyaret ederek, KÖC Başbakanı Vasiliy Carti ve KÖC Parlamento Başkanı Vladimir Konstantinov ile görüşmüş ve Ukrayna Milletvekili/KTMM Başkanı Mustafa Kırımoğlu ile de biraraya gelmiştir. Sözkonusu ziyaret marjında, Ukrayna ile ülkemiz arasında Yüksek Düzeyli Stratejik Konsey kurulmasına ilişkin Ortak Açıklama parafe edilmiştir.

Sayın Cumhurbaşkanımız ve Sayın Başbakanımız 7-8 Haziran 2010 tarihlerinde İstanbul’da düzenlenen Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı (AİGK/CICA) Zirvesi marjında Ukrayna Devlet Başkanı Yanukoviç’le birer görüşme gerçekleştirmişlerdir.
 
Önümüzdeki dönemde karşılıklı üst düzey ziyaretlerle ilişkilerimizin ivme kazanması beklenmektedir.

Türkiye ve Ukrayna genel olarak BM, AK ve AGİT gibi uluslararası örgütlerde birbirlerini desteklemektedir. Askeri ilişkiler ikili düzeyin yanısıra, NATO-Ukrayna Komisyonu, BLACKSEAFOR ve Karadeniz Uyum Harekatı çerçevesinde sürdürülmektedir.

Ukrayna ile ilişkilerimizin önemli bir boyutunu da Kırım Tatarları konusu oluşturmaktadır. Ülkemizdeki çok sayıda Kırım Tatar asıllı yurttaşımızın varlığı ve bölge ile yoğun ve eski tarihi/kültürel bağlarımız nedeniyle, ayrıca coğrafi/stratejik özellikleri sebebiyle Kırım’a gösterdiğimiz ayrıcalıklı ilgi, Ukrayna ile ilişkilerimizin bilinen ve Ukrayna tarafından da kabul edilen bir yönüdür. Temel politikamız, Kırım Tatarlarının diğer Ukrayna vatandaşlarıyla birlikte, Ukrayna'nın bütünlüğü içinde ve Ukrayna’nın sadık vatandaşları olarak yaşamaları yönündedir. Kırım Tatarları ile ilişkilerimizin merkezi makamların bilgisi dahilinde yürütülmesine tarafımızdan özen gösterilmektedir.

Ülkemizin Kiev’de bir Büyükelçiliği, Odesa’da muvazzaf bir Başkonsolosluğu; Dnipropetrovsk’ta ve Simferopol’de birer Fahri Başkonsolosluğu bulunmaktadır. Ukrayna’nın Ankara’da bir Büyükelçiliği, İstanbul’da muvazzaf bir Başkonsolosluğu; Çanakkale, İzmir ve Antalya’da da Fahri Konsoloslukları bulunmaktadır.