Türkiye-Birleşik Krallık İlişkileri

Osmanlı İmparatorluğu döneminde düzenli diplomatik ilişki tesis edilen ilk ülkeler arasında, Birleşik Krallık da yer almaktadır. İngiltere’nin Osmanlı İmparatorluğu nezdinde atadığı ilk Büyükelçisi William Harborne, 1583 yılında İstanbul’a gelmiş; Yusuf Agâh Efendi ise, 1793 yılında Osmanlı İmparatorluğu’nun Londra Büyükelçisi olarak göreve başlamıştır.

Türkiye - Birleşik Krallık ikili ilişkileri, tarihten gelen güçlü bağların da etkisiyle, çok boyutlu yapıya sahiptir. NATO müttefikimiz Birleşik Krallık, Türkiye’nin Avrupa’daki önde gelen ortakları arasında yer almaktadır. Orta Doğu’da yaşanan gelişmeler, Kıbrıs, ülkemizin Avrupa Birliği (AB) üyelik süreci ile Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılması (“Brexit”) ertesindeki yeni ilişkiler düzeni, güvenlik ve terörizmle mücadele alanında işbirliği, düzensiz göç, ekonomik ve savunma sanayii işbirliği, ikili temasların gündemindeki öncelikli konulardır.

2007 yılında iki seneliğine yürürlüğe giren "Türkiye - Birleşik Krallık Stratejik Ortaklık Belgesi", dönemin Birleşik Krallık Başbakanı David Cameron'ın 26 - 27 Temmuz 2010 tarihlerinde ülkemize gerçekleştirdiği ziyaret sırasında gözden geçirilerek yenilenmiş ve (dönemin Başbakanı olarak) Sayın Cumhurbaşkanımız ile Başbakan Cameron tarafından imzalanmıştır. Söz konusu belgede, ortaklığın geliştirileceği alanlar; "İkili İlişkiler, İkili Ticaret ve Yatırımlar, Türkiye'nin AB Üyeliği, Bölgesel İstikrar ve Barış, Kıbrıs, Savunma, Küresel Güvenlik, Küçük ve Hafif Silahların Yasadışı Ticareti, Yasadışı Göçle Mücadele, Enerji Güvenliği ve Düşük Karbonlu Yakıt Geleceği, Kültürlerarası Diyalog ile Eğitim ve Kültür" başlıkları altında sıralanmıştır.

Birleşik Krallık, kendisi AB üyeliğinden ayrılmış olmakla birlikte, ülkemizin AB üyeliğine partiler üstü bir devlet politikası olarak destek vermektedir. Öte yandan, uluslararası alanda karşılaşılan sınamalarda benimsenen benzer tutumlar, NATO İttifakı ve ikili düzeydeki yakın askerî işbirliği ile giderek artan ticaret hacmi gibi unsurlar, ilişkilerin ulaştığı noktayı açıkça göstermektedir.

Türkiye, “Brexit” sonrası dönemde ikili ilişkilerin mevcut seviyesinin muhafaza edileceği ve geliştirilmesi için çalışılacağı öncelikli ülkeler arasında zikredilmektedir. Ülkemiz tarafından, “Brexit” bağlamında, Birleşik Krallık’la ikili ticaretimizdeki olumlu ivmenin kaybedilmemesi ve Birleşik Krallık’taki vatandaşlarımızın AB Ortaklık Hukuku’ndan kaynaklanan haklarına halel getirilmemesi konusundaki beklenti ve endişelerimiz çeşitli fırsatlarda Birleşik Krallık tarafına hatırlatılmaktadır.

“Brexit”e dair tartışmalar, 2019 yılı içinde Birleşik Krallık gündeminin merkezinde yer almaya devam etmiş; aynı dönemde ülkemizde de yoğun bir gündem yaşanmış; buna rağmen, üst düzey temaslar sürdürülmüştür.

Bu çerçevede, dönemin Uluslararası Ticaret Bakanı Liam Fox, 2019 yılı Haziran ayında, dönemin İçişleri Bakanı Sajid Javid, Temmuz ayında ülkemize ziyaretler gerçekleştirmişlerdir.

Sayın Kültür ve Turizm Bakanımız ile Sayın Ulaştırma ve Altyapı Bakanımız, 2019 yılı Kasım ayında, Sayın Bakanımız, Sayın Millî Savunma Bakanımız, Sayın Hazine ve Maliye Bakanımız ile Sayın Gençlik ve Spor Bakanımız ise, NATO Liderler Toplantısı vesilesiyle Sayın Cumhurbaşkanımıza refakatle, Aralık ayında Londra'yı ziyaret etmişlerdir.

Sayın Cumhurbaşkanımız, NATO Liderler Toplantısı vesilesiyle 3 – 5 Aralık 2019 tarihleri arasında Birleşik Krallık’ı ziyaret etmiş, bu vesilesiyle ayrıca, Birleşik Krallık’taki vatandaşlarımız ile Müslüman diasporayla biraraya gelmiş ve Avrupa'nın ilk çevre dostu camisi Cambridge Camii'nin açılış törenine katılmıştır.

Sayın Cumhurbaşkanımız ve Başbakan Johnson, ayrıca, düzenli aralıklarla telefon temasları gerçekleştirmektedirler.

Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Dominic Raab, Suriye rejiminin 27 Şubat 2020 tarihinde İdlip’te askerlerimize gerçekleştirdiği hava saldırısı sonrasında, Birleşik Krallık’ın ülkemizle olan dayanışmasını vurgulamak üzere, 3 Mart 2020 tarihinde Ankara’ya resmî bir ziyaret gerçekleştirmiştir. Ziyaret marjında yapılan görüşmelerde, “Brexit” sonrası dönemde ikili ilişkiler ile Suriye başta olmak üzere ortak gündemdeki bölgesel ve uluslararası konular ele alınmıştır. Bakan Raab, ziyareti vesilesiyle ayrıca, Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından kabul edilmiştir.

Bunun yanında, Sayın Bakanımız, Bakan Raab’la 20 Kasım 2019 tarihinde Brüksel’de yapılan NATO Dışişleri Bakanları toplantısı marjında ikili bir görüşme gerçekleştirmiştir.

Türkiye ile Birleşik Krallık arasındaki ikili ilişkilere sivil toplumun da katılımıyla yeni bir kurumsal boyut katmak amacıyla iletişim platformu olarak 2011 yılında tasarlanan Türk - İngiliz Tatlıdil Forumu’nun yedinci ve son toplantısı, 11 - 13 Mayıs 2018 tarihleri arasında Birleşik Krallık’ın Reading şehrinde gerçekleştirilmiştir. Sekizinci toplantı, 2019 yılında “Brexit” süreci nedeniyle, 2020 yılında ise Covid-19 salgını neticesinde sekteye uğramıştır. Salgın çerçevesindeki gelişmeler göz önünde bulundurularak, sekizinci toplantının ülkemiz ev sahipliğinde yapılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

Bununla birlikte, ekonomi, ticaret ve turizm alanları, ikili ilişkilerimizin itici gücü olma özelliğini korumuş; savunma sanayii alanında “TF-X” savaş uçağı projesi başta olmak üzere kapsamlı işbirliği devam etmiş; terörizmle mücadele alanında da karşılıklı temas ve işbirliği sürdürülmüştür.

İkili askerî ve savunma sanayii işbirliği bağlamında, Millî Muharip Uçak (“TF-X”) projesi çerçevesinde, ülkemiz ile Birleşik Krallık arasında gelişen ortaklık, bu alandaki işbirliğinin daha da derinleşmesi için sağlam bir zemin sunmaktadır.

Birleşik Krallık Genelkurmay Başkanı Orgeneral Sir Nick Carter, 3 – 4 Ekim 2019 tarihlerinde ülkemize resmî bir ziyaret gerçekleştirmiş; ziyaret kapsamında, Genelkurmay Başkanımız ve Millî Savunma Bakanımızla görüşmeler gerçekleştirmiştir.

Diğer taraftan, Birleşik Krallık Savunma Bakanı Ben Wallace, 11-13 Mart 2020 tarihlerinde ülkemize resmî bir ziyaret gerçekleştirmiştir.

Ülkemizin en çok ticaret yaptığı 6. ülke konumundaki Birleşik Krallık’la ikili ticaret dengesi, 2001 yılından bu yana ülkemiz lehinedir. 2019 verilerine göre, Birleşik Krallık, en çok ihracat yaptığımız ikinci, en çok ithalat yaptığımız dokuzuncu ülke konumunda yer almıştır.

2019 yılında ihracatımız bir önceki yıla kıyasla % 2 azalarak 10 milyar 870 milyon Dolar, ithalatımız ise % 27 azalarak 5 milyar 427 milyon Dolar olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılında ikili ticaret hacmimiz, % 12 oranında azalarak 16 milyar 297 milyon Dolar seviyesinde kalmıştır. Yaşanan düşüşe rağmen, Birleşik Krallık, en büyük altıncı ticaret ortağımız olma konumunu sürdürmüştür.

Ticaret Bakanımız Sayın Ruhsar Pekcan, 11 – 12 Eylül 2018 tarihlerinde Türkiye – Birleşik Krallık Ekonomik ve Ticaret Ortak Komitesi (ETOK / JETCO) mekanizmasının VI. toplantısına katılmak üzere, Birleşik Krallık’a resmî bir ziyaret gerçekleştirmiştir.

Öte yandan, Başbakan Johnson’ın Türkiye Ticaret Temsilcisi Lord Robin Janvrin, 16 – 18 Ekim 2018, 26 – 27 Mart 2019, 5 – 6 Kasım 2019 ve son olarak 11-13 Mart 2020 tarihlerinde ülkemize ziyaretler gerçekleştirmiş; farklı şehirlerde çeşitli makamlarımızla görüşmeler yapmış ve etkinliklere katılmıştır.

2019 yılında Birleşik Krallık’tan ülkemize gelen turist sayısı 2018 yılına kıyasla % 14 artarak 2.562.064 kişiye ulaşmıştır.

2 Mart 2020 itibarıyla Birleşik Krallık vatandaşlarına ülkemize yapacakları turistik seyahatlerde 180 gün içinde 90 günü aşmamak kaydıyla vize muafiyeti getirilmiştir.

Kültür ve Turizm Bakanımız Sayın Mehmet Nuri Ersoy, Birleşik Krallık’ın önde gelen uluslararası turizm fuarlarından "World Travel Market"a katılmak maksadıyla, 5 Kasım 2019 tarihinde Londra'ya bir ziyaret gerçekleştirmiştir.

Türk Hava Yolları tarafından, İstanbul’dan Londra Heathrow, Londra Gatwick, Birmingham, Edinburgh ve Manchester’a, Ankara’dan ise Londra Stansted’e seferler gerçekleştirilmektedir. Diğer havayollarımız ve British Airways ile farklı Britanyalı havayolları da iki ülke arasında tarifeli ve “charter” uçuşlar düzenlemektedirler

Birleşik Krallık’ta 250 bini Türkiye, 150 bini KKTC kökenli olmak üzere, takriben 400 bin vatandaş ve soydaşımız bulunmaktadır.