#

Suriye'nin Ekonomisi

Baas Partisi’nin iktidara geldiği 1963’ten itibaren sosyalist ekonomik politikalar uygulamaya başlayan Suriye, 1980’li yılların ikinci yarısından itibaren piyasa ekonomisine yönelik adımlar atmaya başlamıştır. Cumhurbaşkanı Esad’ın 2000 yılında iktidara gelmesinden sonra ise sosyal piyasa ekonomisine geçiş süreci başlatılmıştır.

Bu çerçevede, 2000 yılından itibaren tedricen ekonominin serbestleştirilmesi ve dışa açılması ile özel sektörün geliştirilmesi ve ülkeye yabancı sermaye çekilmesine yönelik politikalar uygulanmaya başlanmıştır. Bu kapsamda, 2001 yılında ülkede özel bankalar kurulmasına izin verilmiş, 2003 yılında döviz kurları üzerindeki kontroller azaltılmaya başlanmış, 2007 yılında kabul edilen bir yasa ile yabancı yatırımcılara gayrimenkul edinme hakkı tanınmış, 2008 yılında sübvansiyonların azaltılmasına başlanmış, 2009 yılında ise Şam Borsası açılmıştır. Diğer yandan, yerli ve yabancı yatırımlar ile sanayi üretiminin teşvik edilmesi amacıyla Şam, Halep, Homs ve Deirezzor’da dört büyük organize sanayi sitesi kurulmuş, ayrıca ülkenin nispeten daha kurak ve geri kalmış durumdaki doğu ve kuzeydoğu bölgeleri için bölgesel kalkınma planları oluşturulmaya başlanmıştır. Suriye, 2001 ve 2004 yıllarında DTÖ üyeliği için de müracaat etmiş olup, 2010 yılında ABD’nin bu konudaki vetosunu kaldırması üzerine üyelik süreci başlamış bulunmaktadır.

Tüm bunlara rağmen, Suriye’nin ekonominin serbestleştirilmesi ve dışa açılması konusunda yeterli ve kararlı adımlar atmadığı ve bu alanda hala katedilecek çok mesafe bulunduğu yaygın kanaattir.

Suriye ekonomisine ilişkin en son istatistikler 2009 yılına ait olup, 2009 yılında GSMH 54.3 milyar ABD Doları (satın alma paritesine göre 102.4 milyar ABD Doları), büyüme oranı % 4.6, işsizlik oranı % 8.1 (gerçek oranın % 15-20 arasında olduğu söylenmektedir), enflasyon oranı % 2.6, ihracat 13 milyar ABD Doları, ithalat ise 17 milyar ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. GSMH’nın % 20’si tarım, % 15’i sanayi ve % 65’i hizmetlerden oluşmaktadır.

Suriye’de uzun süre GSMH’nın yarısı tarım ve petrol sektörlerindeki üretimden oluşmuştur. Ancak, son yıllarda yaşanan kuraklıklar nedeniyle tarımsal üretimde ciddi düşüşler yaşanmış ve ülke ilk defa buğday ithal etmek zorunda kalmıştır. Suriye’de ilk petrol üretimi 1960’lı yılların sonlarında ülkenin kuzeyinde başlamış, 1980’li yılların ortalarında ise Suriye sınırlı düzeyde de olsa petrol ihraç eden bir ülke haline gelmiştir. Petrol üretimi 1995 yılında zirve yaparak günde 610 bin varile çıkmış, ancak anılan tarihten itibaren giderek azalmıştır. Halen Suriye’nin günlük petrol üretimi 385 bin varil civarında olup, Suriye bu miktarın aşağı yukarı 130 bin varilini ihraç etmektedir. Petrol ürünleri, GSMH ve ihracatta % 20-23 arasında yer tutmaktadır. Suriye’nin bilinen petrol rezervleri 2,5 milyar varil, bilinen doğal gaz rezervleri ise 240,7 trilyon metreküptür. Yeni petrol sahaları keşfedilmemesi halinde, Suriye’nin yakın zamanda tekrar petrol ithal eden ülke haline geleceği söylenmektedir.

Suriye’nin diğer önemli sanayi kolları arasında gıda ve tekstil gelmektedir. Ayrıca, ülke zengin fosfat yataklarına sahip olup, fosfat önemli bir ihraç kalemidir.