Burkina Faso'nun Siyasi Görünümü

II. Dünya Savaşı’nın ardından yaşanan yoğun sömürge karşıtı çalkantıların ardından, koloni 4 Eylül 1947 tarihinde Fransız Birliğinin bir parçası ilan edilmiş, eski sınırlarıyla birlikte yeniden canlandırılmış, 11 Aralık 1958 tarihinde muhtariyet kazanarak Yukarı Volta Cumhuriyeti olmuştur. Franko-Afrikalı Birliğinin de üyesi olan yeni cumhuriyet, 11 Aralık 1958 yılında Fransız birliği içerisinde özerk olmuş, tam bağımsızlığını ise 5 Ağustos 1960 tarihinde kazanmıştır.

Aynı zamanda Voltaik Demokratik Birliği’nin (UDV) de lideri olan Maurice Yaméogo, beş yılda bir seçilme hakkı tanıyan 1960 anayasası çerçevesinde seçilerek Yukarı Volta Cumhuriyeti’nin ilk başkanı olmuş ve 1966 yılında başgösteren ve askeri darbeyle son bulan gösteri ve grevlere kadar yönetimde kalmıştır.

Askeri darbenin ardından Yarbay Sangoulé Lamizana devletin başına geçmiş ve ordu 4 yıl boyunca yönetimi elinde tutmuştur. 14 Haziran 1970 yılında onaylanan yeni anayasayla dört yıllık bir geçiş dönemi başlatılmıştır. 1970 anayasasında yaşanılan anlaşmalıklar nedeniyle 1977 yılında yeni bir anayasa hazırlanıp onaylanmış ve 1978 yılında yapılan seçimlerde Lamizana yeniden başkan seçilmiştir.

Lamizana hükümeti ülkede öteden beri varolan ve güçlü olan işçi sendikalarıyla mücadele etmiş ve 25 Kasım 1980 yılında Albay Saye Zerbo tarafından yapılan darbeye kadar Yukarı Volta Cumhuriyeti’ni yönetmiştir.

Albay Zerbo, Lamizana ile aynı kaderi paylaşmış ve iktidarda kaldığı 7 Kasım 1982 yılına kadar işçi sendikalarıyla mücadelesini sürdürmüş, Dr. Jean-Baptiste Ouédraogo ve Popüler Kurtuluş Konseyi (CSP) tarafından devrilmiştir.

4 Ağustos 1983 tarihinde meydana gelen yeni bir askeri darbenin ardından Thomas Sankara Ulusal Devrim Konseyi’ni (CNR) ve bu konseyin programlarını uygulayabilmek amacıyla Devrim Savunma Komitelerini (CDRs) oluşturmuştur. Sankara, Compaoré, Henri Zongo, ve Jean-Baptiste Lingani gibi sol görüşlü askeri yöneticiler, yeni rejime yön veren isimler olmuşlardır.

4 Ağustos 1984 tarihinde ülkenin Yukarı Volta olan adı Burkina Faso olarak değiştirilmiştir. Bu yeni isim Mossi dilinde “onurlu insanlar” anlamına gelen Burkina ve Jula dilinde “anavatan” anlamına gelen Faso sözcüklerinden oluşturulmuştur.

1987 yılında gerçekleştirdiği askeri darbenin ardından Thomas Sankara’yı devirerek Devlet Başkanlığı koltuğuna oturan Blaise Compaoré, 27 yıl boyunca iktidarda kalmıştır.

1998, 2008 ve 2011 yıllarındaki dalgalanmalar dışında ciddi bir siyasi kriz yaşamamış olan Bukina Faso’da, Compaoré’nin 2015 yılındaki Devlet Başkanlığı Seçimleri öncesinde üçüncü kez aday olabilmesinin önünü açacak bir Anayasa değişikliği gerçekleştirmek istemesi ve bu değişikliği de referanduma gidilmeden Parlamento çatısı altında bir Senato oluşturmak suretiyle yapmaya teşebbüs etmesi üzerine 2013 yılından itibaren toplum genelinde tepkiler ortaya çıkmaya başlamıştır.

2014 Ekim ayının son günlerinde ülkede büyük bir halk ayaklanması meydana gelmiştir. Parlamento binasının ve bazı Hükümet binalarının ateşe verildiği olayların ardından, Compaoré istifasını açıklamak zorunda kalmış ve mevcut hükümeti feshederek, ailesiyle birlikte Fildişi Sahili’ne sığınmıştır.

Compaoré yönetiminin 31 Ekim 2014’te sona ermesinin ardından, ülkeyi 2015 yılındaki Devlet Başkanlığı Seçimleri ve Genel Seçimlere götürmek üzere BF Dışişleri eski Bakanlarından Büyükelçi Michel Kafando liderliğinde bir Geçiş Yönetimi oluşturulmuştur.

Geçiş Yönetimi göreve başladıktan kısa bir süre sonra, Compaoré rejiminin ana unsurları arasında yeralan ve ordu içerisinde ayrıcalıklı bir konuma sahip olan Devlet Başkanlığı Muhafız Alayı’nın (RSP) ülke siyaseti üzerindeki etkisini kırabilmek amacıyla reform planları yapmaya başlamıştır. Gerek bu reform planlarını, gerek Seçim Yasası’nda yapılan bir değişiklikle Ekim 2014’te Anayasa’yı değiştirmeye teşebbüs edenlerin (eski rejim üyeleri) Devlet Başkanlığı Seçimleri’nde aday olmalarının ECOWAS Adalet Divanı’nın aksi yöndeki kararına rağmen engellenmesini gerekçe gösteren General Diendéré liderliğindeki RSP askerleri, seçimlere bir aydan kısa bir süre kala 16 Eylül 2015 tarihinde bir askeri darbe gerçekleştirmiştir.

Halk desteğine sahip olmayan ve uluslararası toplumun yoğun baskısıyla karşı karşıya kalan darbeciler, düzenli ordunun da sivil otoriteden yana tavır alması neticesinde ülkenin idaresini Geçiş Yönetimi’ne iade etmek zorunda kalmıştır.

Ülkenin idaresini yeniden devralan Geçiş Yönetimi ise, RSP’nin lağvedilmesi kararını alarak, anılan askeri birliği silahsızlandırma çalışmalarına başlamış, ancak bir grup RSP askerinin silahlarını teslim etmemekte direnmesi üzerine, ordu birlikleri tarafından 29 Eylül 2015’te sözkonusu RSP askerlerinin bulunduğu kışlaya silahlı bir operasyon gerçekleştirilmiştir. Bu operasyon neticesinde, son RSP unsurlarının da silahlarını bırakması sağlanmış, darbecilerin lideri General Diendéré de 1 Ekim 2015 tarihinde teslim olmuştur.

Darbeye ilişkin sürdürülen soruşturma kapsamında, General Diendéré ile birlikte, eski Dışişleri ve Bölgesel İşbirliği Bakanı Djibril Bassolé de tutuklanarak cezaevine konulmuştur. Bahsekonu darbeye ilişkin yargı süreci halen devam etmektedir.

Darbe nedeniyle yaklaşık bir buçuk ay gecikmeli olarak 29 Kasım 2015 tarihinde yapılan Devlet Başkanlığı Seçimlerini, Compaoré döneminde Başbakanlık ve Meclis Başkanlığı görevlerinde bulunmuş, ancak Ocak 2014’te dönemin iktidar partisi CDP’den istifa ederek MPP’yi kurmuş olan Christian Kaboré ilk turda %53,46 oranında oy alarak kazanmıştır. Aynı tarihte yapılan Genel Seçimler’de de Kaboré’nin partisi MPP birinci gelmiş ve Meclis’teki 127 sandalyeden 55’ini kazanmıştır.

Devlet Başkanlığı görevini 29 Aralık 2015 tarihinde resmen devralan Kaboré, 6 Ocak 2016’da Başbakan olarak Batı Afrika Para Birliği (UMOA) Mali İstikrar Fonu Yöneticisi olan Paul Kaba Thiéba’yı atamış, yeni kabine de 13 Ocak 2016’da kamuoyuna duyurulmuştur.